Friday, 20 February 2026

Wednesday, 11 February 2026

ગુજરાતી રૂઢિ પ્રયોગ

●● ૫૦ ગુજરાતી રૂઢિપ્રયોગો ●●

આકાશ-પાતાળ એક કરવા – ખૂબ જ સખત મહેનત કરવી.
આંખ આડા કાન કરવા – વાતને અનદેખી કરવી (ધ્યાન ન આપવું).
આંખ ઉઘડવી – સાચી પરિસ્થિતિનું ભાન થવું.
આંખ રાતી કરવી – ખૂબ ગુસ્સે થવું.
ઉભી પૂંછડીએ ભાગવું – ખૂબ જ ડરીને નાસી જવું.
એક ના બે ન થવું – પોતાની વાત પર મક્કમ રહેવું.
કચ્છડો વાળવો – કામ પૂરું કરવું (અથવા હાર માનવી).
કડવા ઘૂંટડા ગળવા – અપમાન સહન કરી લેવું.
કમર કસવી – હિંમત ભેગી કરી તૈયાર થવું.
કાન ભંભેરવા – કોઈની વિરુદ્ધ ચઢામણી કરવી.
કાપો તો લોહી ન નીકળે – ખૂબ જ ડરી જવું કે સ્તબ્ધ થઈ જવું.
કાળજું કોરી ખાવું – સતત દુઃખ આપવું.
ખભેખભા મિલાવવા – સાથ સહકાર આપવો.
ખાંડાની ધારે ચાલવું – મુશ્કેલ માર્ગે ચાલવું.
ગળથૂથીમાં મળવું – જન્મજાત સંસ્કાર હોવા.
ઘી-કેળા હોવા – ખૂબ જ ફાયદો કે જાહોજલાલી હોવી.
ઘોડા ગઢવા – મનમાં યોજનાઓ બનાવવી.
ચકિત થઈ જવું – નવાઈ પામવું.
ચોરને ચોટલી હાથમાં આવવી – પકડાઈ જવું.
છાતી ગજગજ ફૂલવી – ખૂબ જ ગર્વ થવો.
જીવ તાળવે ચોંટવો – ભારે આફત આવવી અથવા ચિંતા થવી.
જીવના જોખમે – ખૂબ જ જોખમ ઉઠાવીને.
ઝેરના પારખા ન હોય – ખરાબ વસ્તુને અજમાવાય નહીં.
ડોકું ધૂણાવવું – સંમતિ આપવી.
તલપાપડ થઈ રહેવું – ખૂબ જ આતુર હોવું.
તારા ગણવા – આખી રાત જાગતા વિતાવવી.
તડકી-છાંયડી જોવી – જીવનમાં સુખ-દુઃખ અનુભવવા.
થરથર ધ્રૂજવું – ખૂબ જ ડરી જવું.
દહાડો વળવો – સફળતા મળવી.
દાળ ન ગળવી – યુક્તિ સફળ ન થવી.
દિલ જીતી લેવું – પ્રિય થઈ જવું.
ધૂળમાં મેળવવું – નાશ કરવો કે બગાડવું.
નજર ફેરવવી – જોવાની દ્રષ્ટિ બદલવી.
નાકે દમ આવવો – ખૂબ જ હેરાન થવું.
નામ રાખવું – કીર્તિ મેળવવી.
પગ ધોઈને પીવા – ખૂબ માન આપવું.
પાણીમાં બેસવું – નિષ્ફળ જવું.
પાયા નાખવા – શરૂઆત કરવી.
પેટમાં ફાળ પડવી – ડર લાગવો.
બાજી બગડવી – બનેલી વાત બગડી જવી.
બાવડાના બળે – જાત મહેનતથી.
બે પાંદડે થવું – આર્થિક સ્થિતિ સારી થવી.
મનમાં ગાંઠ વાળવી – નિશ્ચય કરવો.
મોંમાં આંગળા નાખવા – ખૂબ આશ્ચર્ય પામવું.
રાતાપાણીએ રડવું – ખૂબ પસ્તાવો કરવો.
રૂંવાડા ઊભા થઈ જવા – રોમાંચ કે ડરનો અનુભવ થવો.
લોઢાના ચણા ચાવવા – ખૂબ જ મુશ્કેલ કામ કરવું.
વહાણા વાઈ જવા – સમય વીતી જવો.
સત્યાનાશ વાળવું – બધું જ બરબાદ કરવું.
હૃદય દ્રવી ઉઠવું – ખૂબ દયા આવવી.

Sunday, 18 January 2026

રજા લિસ્ટ-સુરેન્દ્રનગર-2026-27

Sunday, 28 December 2025

વારલી ચિત્રકળા દક્ષિણ ગુજરાતમાં અને મહારાષ્ટ્રના પર્વતીય વિસ્તારમાં રહેતા વારલી સમાજના લોકોની પરંપરાગત ચિત્રકળા છે. આદિકાળથી ચાલતી આ ચિત્રકળા દેશ વિદેશમાં પ્રચલિત બની છે. તેઓ લગ્ન જેવા પ્રસંગે કે નવું ઘર બનાવતી વખતે સુશોભન તરીકે આ ચિત્રો ઘરની મુખ્ય દિવાલ પર દોરતા હોય છે. લીંપણ વાળી ભીંત પર ચોખાના લોટ અને ગુંદરમાંથી બનાવવામાં આવેલ સફેદ રંગ વડે દોરવામાં આવે છે. હાલના સમયમાં આધુનિકતાને કારણે ધીરે ધીરે આ પ્રથા લુપ્ત થતી ચાલી છે. ત્યારે આ કળાને જીવંત રાખવા માટે મહિલા પ્રોફેસરે ફાર્મ હાઉસની દિવાલ પર વારલી ચિત્રો બનાવ્યા છે.

વર્તમાન સમયમાં જ્યાં એક તરફ લોકો દરેક ઘરોમાં ઓઇલ પેન્ટ કે વિવિધ સિન્થેટિક કલરનો(Warli art of Gujarat) ઉપયોગ કરે છે.

પૂરો લેખ વાંચવા માટે 👉 અહી ક્લિક કરો

Thursday, 25 December 2025

૧૦ બેગ લેસ ડે: આગ વિના રાંધવું

૧૦ બેગ લેસ ડે: આગ વિના રાંધવું (Fireless Cooking)

આ પ્રવૃત્તિનો મુખ્ય હેતુ બાળકોને રસોઈના પાયાના કૌશલ્યો શીખવવાનો અને હેલ્ધી ફૂડ પ્રત્યે જાગૃત કરવાનો છે.

૧. આ પ્રવૃત્તિની સમજ અને મહત્વ

આત્મનિર્ભરતા: બાળક પોતાની નાની જરૂરિયાતો (જેમ કે નાસ્તો) જાતે પૂરી કરતા શીખે છે.
પોષણની સમજ: કયા શાકભાજી કે ફળમાં કયા વિટામિન્સ છે તેની જાણકારી મળે છે.
ગણિતનો ઉપયોગ: સામગ્રીનું માપ લેવું, વજન કરવું વગેરેમાં વ્યવહારુ ગણિત શીખવા મળે છે.
સર્જનાત્મકતા: વાનગીને સજાવવી (Garnishing) અને પીરસવાની રીત.

૨. બનાવી શકાય તેવી મુખ્ય વાનગીઓ અને રીત

(A) મિક્સ ફ્રૂટ ચાટ / સલાડ

સામગ્રી: સફરજન, કેળા, દાડમ, પપૈયું, ચાટ મસાલો, લીંબુનો રસ.
રીત: બધા ફળોના નાના ટુકડા કરો (પ્લાસ્ટિક કે બુઠ્ઠી છરીથી). તેમાં ચાટ મસાલો અને લીંબુનો રસ ઉમેરી બરાબર મિક્સ કરો.

(B) પૌઆનો ચેવડો (લીલા પૌઆ)

સામગ્રી: પાતળા પૌઆ, સીંગદાણા, દળેલી ખાંડ, મીઠું, હળદર, લીંબુ, તેલ (થોડું), કોથમીર.
રીત: પૌઆને સાફ કરી પાણીથી ધોઈ નાખો. પાણી નિતારી લો. તેમાં મીઠું, હળદર, ખાંડ અને લીંબુનો રસ ઉમેરો. ઉપરથી થોડા મસાલેદાર સીંગદાણા અને કોથમીર નાખી સર્વ કરો.

(C) સેન્ડવીચ (વેજીટેબલ/ચીઝ)

સામગ્રી: બ્રેડની સ્લાઈસ, માખણ, ચટણી, કાકડી, ટામેટા, ચીઝ.
રીત: બ્રેડ પર માખણ અને ચટણી લગાવો. તેના પર કાકડી અને ટામેટાની સ્લાઈસ ગોઠવો. ઉપર ચીઝ છીણીને મૂકો. બીજી બ્રેડથી ઢાંકી દો.

(D) પૌષ્ટિક સલાડ (Vegetable Salad)

સામગ્રી: ગાજર, કાકડી, ટામેટા, કોબીજ, બીટ, મીઠું, મરી પાવડર, લીંબુ.
રીત: ગાજર અને બીટને છીણી લો. કાકડી અને ટામેટાના ઝીણા ટુકડા કરો. આ બધું એક બાઉલમાં ભેગું કરી તેમાં સ્વાદ મુજબ મીઠું, મરી પાવડર અને લીંબુનો રસ ઉમેરો. કોથમીરથી સજાવો.

(E) ફણગાવેલ કઠોળની ભેળ (Sprouted Salad)

સામગ્રી: ફણગાવેલા મગ કે ચણા, બારીક સુધારેલા કાંદા, ટામેટા, ચાટ મસાલો, લાલ મરચું (થોડું), લીંબુ, કોથમીર.
રીત: એક બાઉલમાં ફણગાવેલા મગ લો. તેમાં કાંદા, ટામેટા અને મસાલા ઉમેરો. છેલ્લે લીંબુ નીચોવી બરાબર મિક્સ કરો. આ પ્રોટીનથી ભરપૂર નાસ્તો છે.

(F) ચટપટી ભેળ

સામગ્રી: મમરા, સેવ-મમરાનું મિશ્રણ, બાફેલા બટાકાના ટુકડા (જો ઉપલબ્ધ હોય), કાંદા, ટામેટા, આમલીની ચટણી કે સોસ, લીંબુ, કોથમીર.
રીત: મોટા વાસણમાં મમરા અને સેવ લો. તેમાં સુધારેલા કાંદા-ટામેટા અને બટાકા ઉમેરો. સ્વાદ મુજબ ચટણી અને લીંબુ નાખી ઝડપથી મિક્સ કરો જેથી મમરા નરમ ન પડી જાય. ઉપરથી સેવ અને કોથમીર ભભરાવો.

૩. સાવચેતી અને સલામતીના મુદ્દા

આગનો ઉપયોગ નથી, તેમ છતાં બાળકોએ નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ:

સ્વચ્છતા (Hygiene): રસોઈ શરૂ કરતા પહેલા હાથ સાબુથી બરાબર ધોવા.
સાધનોનો ઉપયોગ: છરીનો ઉપયોગ ખૂબ જ સાવચેતીથી કરવો. નાના બાળકોએ પ્લાસ્ટિકની કે બુઠ્ઠી છરી વાપરવી.
સામગ્રીની શુદ્ધિ: બધા જ ફળો અને શાકભાજી વાપરતા પહેલા સ્વચ્છ પાણીથી ધોઈ લેવા. કઠોળ જો ફણગાવેલા હોય તો તેને પણ એકવાર ધોઈ લેવા.
એલર્જી: જો કોઈ બાળકને કોઈ ચોક્કસ વસ્તુ થી એલર્જી હોય તો તેનું ધ્યાન રાખવું.
તાજગી: વાસી ખોરાક કે બગડેલા ફળોનો ઉપયોગ ન કરવો.

૪. મૂલ્યાંકન અને પ્રદર્શન

બાળકોએ બનાવેલી વાનગીઓનું પ્રદર્શન ગોઠવવું.
સ્વાદ, સ્વચ્છતા અને વાનગીની સજાવટના આધારે પ્રોત્સાહક ઇનામો આપી શકાય.
બાળકોને પૂછવું કે તેમણે આ પ્રવૃત્તિમાંથી શું નવું શીખ્યું.

10 બેગ લેસ ડે -પરંપરાગત વ્યવસાયકારો

ભારતીય અને ખાસ કરીને ગુજરાતી સંસ્કૃતિમાં પરંપરાગત વ્યવસાયો એ માત્ર આજીવિકાનું સાધન નથી, પરંતુ તે આપણો વારસો અને કલા છે. આ વ્યવસાયો પેઢી દર પેઢી વારસામાં મળે છે અને તે ગ્રામીણ અર્થતંત્રના પાયા સમાન છે.

આ વ્યવસાયો અને તેમની વિશેષતાઓ વિશેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે:

૧. કૃષિ અને પશુપાલન (સૌથી મુખ્ય વ્યવસાય)

ભારત ખેતીપ્રધાન દેશ હોવાથી ખેતી એ સૌથી જૂનો અને પવિત્ર વ્યવસાય માનવામાં આવે છે.

વિગત: ખેડૂતો ઋતુ મુજબ પાક લે છે. તેની સાથે જોડાયેલો પશુપાલનનો વ્યવસાય દૂધ અને અન્ય ડેરી ઉત્પાદનો પૂરા પાડે છે.
મહત્વ: આ વ્યવસાય દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે.

૨. કુંભારકામ (માટીકામ)

વિગત: ચાકડા પર માટીમાંથી માટલાં, કોડિયાં, કલાત્મક વાસણો અને રમકડાં બનાવવાનો વ્યવસાય.
વિશેષતા: ઉનાળામાં ઠંડક આપતા માટલાં અને દિવાળીમાં વપરાતા કોડિયાં આજે પણ એટલા જ લોકપ્રિય છે.

૩. સુથારીકામ (કાષ્ટકલા)

વિગત: લાકડામાંથી ઘરનું ફર્નિચર, દરવાજા, બારીઓ અને ખેતીના ઓજારો (જેમ કે હળ) બનાવવાનો વ્યવસાય.
કલા: જૂના જમાનામાં લાકડા પર કરવામાં આવતું કોતરણીકામ આજે પણ ભવ્ય હવેલીઓમાં જોવા મળે છે.

૪. લુહારીકામ (ધાતુકામ)

વિગત: લોખંડને તપાવીને તેને ટીપીને પાવડા, કોદાળી, દાતરડાં જેવા ખેતીના ઓજારો અને ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ બનાવવી.
મહત્વ: આ વ્યવસાય અન્ય તમામ વ્યવસાયોને જરૂરી સાધનો પૂરા પાડે છે.

૫. વણાટકામ અને હસ્તકલા (કાપડ ઉદ્યોગ)

ગુજરાત તેના કાપડ અને વણાટકામ માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.

પટોળા (પાટણ): જેની ભાત બંને બાજુ સરખી હોય છે.
બાંધણી (જામનગર/જેતપુર): રંગબેરંગી ટપકાંવાળી ડિઝાઇન.
ખાદી: રેંટિયા દ્વારા સૂતર કાંતીને બનાવવામાં આવતું કાપડ.

૬. સોનીકામ (અલંકાર કલા)

વિગત: સોના, ચાંદી અને હીરા-ઝવેરાતમાંથી ઘરેણાં બનાવવાનો વ્યવસાય.
વિશેષતા: ભારતીય સ્ત્રીઓના શણગારમાં આ વ્યવસાયનું યોગદાન અત્યંત મહત્વનું છે.

૭. ચર્મકામ (ચામડાનો વ્યવસાય)

વિગત: પગરખાં (મોજડી), થેલા અને અન્ય ચામડાની વસ્તુઓ બનાવવી.
વિશેષતા: કચ્છની ભરતકામ વાળી મોજડીઓ આજે પણ વિશ્વભરમાં વખણાય છે.

પરંપરાગત વ્યવસાયોનું મહત્વ:

સ્વદેશી અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી: આ વ્યવસાયોમાં મોટે ભાગે કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ થાય છે.
રોજગારી: ગ્રામીણ સ્તરે લાખો લોકોને રોજગાર આપે છે.
કૌશલ્યનો વારસો: આ વ્યવસાયો દ્વારા આપણી પ્રાચીન કલા અને સંસ્કૃતિ જીવંત રહે છે.

આ માહિતી પરથી આપણે સમજી શકીએ છીએ કે કેમ NEP 2020 માં આ વ્યવસાયોને 'પૂર્વ વ્યાવસાયિક શિક્ષણ' માં સ્થાન આપીને નવી પેઢીને તેનાથી માહિતગાર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

10 બેગ લેસ ડે -સ્થાનિક કક્ષાએ પ્રવૃતી નું આયોજન

થાનગઢ (Thangadh) એ સૌરાષ્ટ્રનું અને ખાસ કરીને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું મહત્વનું ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર છે. થાનગઢ તેની સિરામિક ઇન્ડસ્ટ્રી (Ceramic Industry) માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. તેથી, ત્યાંની સ્થાનિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને વોકેશનલ (વ્યવસાયિક) પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન નીચે મુજબ કરી શકાય:

1. સિરામિક અને માટીકામ (Ceramic & Pottery)

થાનગઢની ઓળખ જ માટી છે, તેથી આ સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રવૃત્તિ બની શકે.

ટેરાકોટા આર્ટ: બાળકોને માટીમાંથી રમકડાં, સુશોભનની વસ્તુઓ કે માટીના દીવા બનાવતા શીખવવું.
મોલ્ડ મેકિંગ: સિરામિક ફેક્ટરીમાં વપરાતા પી.ઓ.પી (POP) ના બીબાં (Moulds) કેવી રીતે બને છે તેની પ્રાથમિક સમજ.
પેઇન્ટિંગ ઓન સિરામિક: કપ-રકાબી કે ટાઇલ્સ પર કલર કામ કરવાની કળા.
મુલાકાત: કોઈ સ્થાનિક સિરામિક યુનિટ કે 'ચાકડા' પર કામ કરતા કુંભારની મુલાકાત.

2. ઇલેક્ટ્રિકલ કૌશલ્ય (Electrical Skills)

સિરામિક ઉદ્યોગમાં મશીનરી અને ઇલેક્ટ્રિક પેનલ્સનો મોટો ઉપયોગ થાય છે.

બેઝિક વાયરિંગ: સ્વીચબોર્ડ કનેક્શન અને હોલ્ડર ફિટિંગ શીખવવું.
ઇન્સ્યુલેટરની સમજ: થાનગઢમાં હાઈ-વોલ્ટેજ ઇન્સ્યુલેટર્સ બને છે, તેના વિશે અને વીજળી સુરક્ષા વિશે જાણકારી આપવી.

3. સ્થાનિક ભૂસ્તરશાસ્ત્ર અને ખનિજ (Geology & Minerals)

થાનગઢની આસપાસની જમીન ખનિજોથી ભરપૂર છે.

માટીના પ્રકારો: ફાયર ક્લે (Fire Clay), ચાઇના ક્લે અને રેતીના પ્રકારો વિશે પ્રાયોગિક માહિતી.
ખનિજ ઓળખ: આસપાસના વિસ્તારમાંથી અલગ-અલગ પથ્થરો અને માટી એકઠી કરી તેનું 'મિની મ્યુઝિયમ' બનાવવું.

4. લોકકલા અને સંસ્કૃતિ (Folk Art & Culture)

થાનગઢ અને ચોટીલા પંથક લોકસાહિત્ય અને ભક્તિભાવ માટે જાણીતો છે.

ભરતકામ અને હસ્તકલા: સ્થાનિક બહેનો દ્વારા થતું ભરતકામ કે મોતીકામ શીખવવું.
તરણેતરનો મેળો થીમ: તરણેતરનો મેળો નજીકમાં જ ભરાય છે, તેથી છત્રી ગૂંથવાની કળા કે પરંપરાગત પોશાક વિશે પ્રોજેક્ટ.

5. વેપાર અને એકાઉન્ટિંગ (Business Literacy)

લોજિસ્ટિક્સની સમજ: થાનગઢથી માલ કેવી રીતે બહાર મોકલવામાં આવે છે (ટ્રાન્સપોર્ટ અને પેકિંગ) તેની સમજ.
નાના વેપારનું ગણિત: ફેક્ટરીના મજૂરોનો પગાર કે કાચા માલના બિલ બનાવવાની પ્રેક્ટિસ.

થાનગઢની વિશેષતા એવી 'માટીકામ અને સિરામિક આર્ટ' વિષય પર આધારિત ૧૦ દિવસનું વિગતવાર પ્લાનિંગ નીચે મુજબ છે. આ પ્રવૃત્તિઓ બાળકોને સ્થાનિક ઉદ્યોગ અને કળા સાથે જોડશે.

થીમ: "માટીની મિરાત" (થાનગઢ સ્પેશિયલ સિરામિક અને માટીકામ)

દિવસ	પ્રવૃત્તિનું નામ	વિગતવાર માહિતી
દિવસ 1	માટીની ઓળખ	થાનગઢમાં મળતી અલગ-અલગ માટી (Fire Clay, China Clay, ખારી માટી) એકઠી કરવી અને તેના ગુણધર્મો સમજવા.
દિવસ 2	નિષ્ણાતની મુલાકાત	કોઈ સ્થાનિક કુંભાર અથવા સિરામિક કારીગરને શાળામાં બોલાવવા અને જીવંત પ્રદર્શન (Live Demo) નિહાળવું.
દિવસ 3	હસ્તકલા (Hand Modeling)	ચાકડા વગર, માત્ર હાથથી માટીના નાના રમકડાં, ફળ-ફૂલ કે પક્ષીઓ બનાવવા.
દિવસ 4	બીબાં કામ (Moulding)	પી.ઓ.પી. (POP) ના બીબાંનો ઉપયોગ કરીને સાબુદાની કે નાની પ્લેટ જેવી વસ્તુઓ બનાવતા શીખવું.
દિવસ 5	ફેક્ટરી મુલાકાત	નજીકની કોઈ સિરામિક ફેક્ટરીની મુલાકાત લેવી. કાચા માલથી લઈને ભઠ્ઠી (Kiln) સુધીની પ્રક્રિયા જોવી.
દિવસ 6	ચિત્રકામ (Pottery Painting)	તૈયાર માટીના કોડિયા અથવા કપ પર વિવિધ રંગો અને ડિઝાઈન બનાવવી.
દિવસ 7	ગ્લેઝિંગની સમજ	સિરામિક વસ્તુઓ પર ચમક (Glaze) કેવી રીતે આવે છે તેના વિશે શિક્ષક પાસેથી પ્રેક્ટિકલ માહિતી મેળવવી.
દિવસ 8	માર્કેટિંગ અને વેચાણ	બનાવેલી વસ્તુઓની કિંમત નક્કી કરવી અને તેનું વેચાણ કેવી રીતે થઈ શકે તેનું નાટક (Role Play) કરવું.
દિવસ 9	પર્યાવરણ અને સિરામિક	સિરામિક વેસ્ટ (તૂટેલી ટાઇલ્સ) માંથી મોઝેક આર્ટ (ટુકડા જોડીને ચિત્ર બનાવવું) શીખવું.
દિવસ 10	પ્રદર્શન: "મારો થાનગઢ, મારો ઉદ્યોગ"	બાળકોએ બનાવેલી તમામ વસ્તુઓનું પ્રદર્શન યોજવું અને વાલીઓને આમંત્રિત કરવા.

Pages