ગુજરાત બોર્ડ વાર્ષિક કેલેન્ડર 2026-27

 

ધોરણ 6 કુતૂહલ (વિજ્ઞાન) ક્ષમતાની યાદી

 ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ, ગાંધીનગર

ધોરણ-6 થી 8 કૃતુહલ (વિજ્ઞાન) કરિક્યુલમ ગોલ્સ(અભ્યાસક્રમના ધ્યેયો) - ક્ષમતાની યાદી

ધોરણ 6 કુતૂહલ (વિજ્ઞાન)

અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG) - 1 દ્રવ્યની દુનિયા અને તેના ઘટકો, ગુણધર્મો અને વર્તણૂક અંગે શોધખોળ કરે છે.

ક્ષમતા (C) - 1.1 અવલોકનક્ષમ ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોનાં આધારે દ્રવ્યનું વર્ગીકરણ કરે છે. (ભૌતિક ગુણધર્મો, ઘન, પ્રવાહી, વાયુ આકાર, કાળ, ધનતા, પારદર્શક, અપારદર્શક, ચુંબકીય,બિનથુબકીય, વાહક, અવાકક) (રસાયણિક ગુણાધર્મો- શુદ્ધ, બશુદ્ધ, એસિડ, બેઈઝ, ધાતુ, અધાતુ તત્વ, સંયોજન)

ક્ષમતા (C)-1.2 દ્રવ્યમાં થતા ભૌતિક અને રાસાયણિક ફેરફાર નું વર્ણન કરે છે અને દ્રવાના ગુણાધર્મો અને ફેરફારોને રજૂ કરવા માટે કણ પ્રકૃતિનો ઉપયોગ કરે છે.

ક્ષમતા (C)-1.3: માપનનું મહત્વ સમજાવે છે, અને સરળ સાધનોનો ઉપયોગ વડે દ્રવ્યના ભૌતિક ગુણાધર્મોનું માપન સ્થાનિક, અપ્રમાણભૂત એકમોમાં કરે છે. (કદ, વજન, તાપમાન, ઘનતા વગેરે)

ક્ષમતા (C)-1.4: દબાણ, તાપમાન અને ઘનતાના તફાવતને કારણે થતી ઘટનાઓ નું અવલોકન કરે છે અને સમજાવે છે. (દા.ત. શ્વાસોચ્છવાસ, ડૂબવું-તરવું, વરોમાં વોટર પંપ, વસ્તુઓનું ઠંડું થવું, પવનનું ઉત્પત્તિ)

અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG)-2 ભૌતિક વિશ્વને સમજવા વૈજ્ઞાનિક અને ગાણિતિક પરિભાષાનો ઉપયોગ કરે છે.

ક્ષમતા (C)-2.1 ભૌતિક રાશિઓ (સ્થાન, અંતર, સમય - ઝડપ અને ઝડપમાં ફેરફાર) નો ઉપયોગ કરીને ગાણિતિક અને રેખાકૃતિ દ્વારા એક-પરિમાણીય ગતિ (નિયમિત, અનિયમિત, ક્ષિતિજ સમાંતર, શિરોલંબા નું વર્ણન કરે છે.

ક્ષમતા (C)-22: સરળ પરિપથોમાં વિવિધ ઘટકોના ઉપયોગ દ્વારા વીજળી કેવી રીતે કામ કરે છે તેનું વર્ણન કરે છે, અને વીજળીની ઉષ્મીય અને ચુંબકીય અસરો દર્શાવે છે.

ક્ષમતા (C)-23: ચુંબકના ગુણધર્મોનું વર્ણન કરે છે. (કુદરતી અને કૃત્રિમ ચુંબક, પૃથ્વી- એક ચુંબક તરીકે)

ક્ષમતા (C)-2.4: પ્રકાશના વિવિધ સ્ત્રોતો માંથી પ્રકાશનું સુરેખ પ્રસરણનું નિદર્શન કરે છે, અને પ્રકાશના સ્ત્રોત અને વસ્તુઓના ફેરફાર દ્વારા તથા સાધનોના ઉપયોગ દ્વારા પરાવર્તનના નિયમો ચકાસે છે. (દાત. કુદરતી, કૃત્રિમ, પરાવર્તક સપાટીઓ) (સાધનો: સમતલ અને વક્ર અરીસા, પિનકોલ કેમેરા, કેલિડોસ્કોપ, પેરિસ્કોપ)

ક્ષમતા (C)-2.5 સાદા ટેલીરકોપ અને ફોટોગ્રાફસનાં ઉપયોગથી રાત્રિ આકાશના અવકાશીય પદાર્થોનું અવલોકન કરે અને ઓળખે છે. દિશા નક્કી કરવામાં કેલેન્ડર રચનામાં અને અન્ય ઘટનાઓમાં તેમની ભૂમિકા સમજાવે છે.

 અવકાશીય પદાર્થો: તારા, ગ્રહો, કુદરતી અને કુત્રિમ ઉપગ્રહો, નક્ષત્રો, ઘૂમહેતુઓ) (ઘટનાઓ : ચંદ્રની કળાઓ, ગ્રહણ, પૃથ્વી ઉપર જીવના અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG)-): વૈજ્ઞાનિક પરિભાષાની મદદથી સજીવ સૃષ્ટિ વિષે શોધખોળ (explore) કરે છે.

ક્ષમતા (C)-3.1: નૈસર્ગિક વાતાવરણમાં જોવા મળતી સજીવોની સહિતના સજીવોનાં વૈવિધ્યને વર્ણવે છે.(સજીવોમાં વૈવિધ્ય કીટકો, બળસિયું, ગોકળગાય, પક્ષીઓ, સસ્તન પ્રાણીઓ, સરિસૃપ, કરોળિયા, વિવિધ વનસ્પતિ અને ફૂગ)

ક્ષમતા (C)-3.2: લાક્ષણીકતાઓના આધારે સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેનો ભેદ પારખે છે. (લાક્ષણીકતાઓ: પોષણની જરૂરિયાત, વૃદ્ધિ અને વિકાસ, શ્વસનની જરૂરિયાત, સંવેદના, પ્રજનન, ઉત્સર્જન, કોષીય સંરચના

ક્ષમતા (C)-૩૩: સજીવો અને વાતાવરણ વચ્ચેના સંબંધોની તરાહનું વિશ્લેષણ તેમની વચ્ચેના અવલંબન અને પ્રતિચારના સંદર્ભમાં કરે છે.

ક્ષમતા (C)-3.4: અનુકુળ પરિસ્થિતિઓ સમજાવે છે (વાતાવરણ, અનુકુળ તાપમાન, દબાણ, પ્રકાશ, પાણીના ગુણધર્મો)

અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG)-4: આરોગ્ય, સ્વચ્છતા અને સુખાકારીના ઘટકોને સમજે છે.

ક્ષમતા (C)-4.1: ખોરક રાંધવાની ભારતીય પદ્ધતિઓ અને પોષણની આધુનિક સમાજના આધારે ખોરાકના ઘટકોનું પોષણ આધારિત વિશ્લેષણ હાથ ઘરે છે, અને સ્વાસ્થ્ય ઉપર પોષણાની અસર સમજાવે છે.

ક્ષમતા (C)-4.2: ખોરાકનાં વૈવિધ્યના જુદાં જુદાં પરિમાણોને તપાસે છે. (પરિમાણો: સ્ત્રોત, પોષકતત્વો. આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ, આકાર)

ક્ષમતા (C)-4.3: તરુણાવસ્થા દરમિયાન થતા જૈવિક ફેરફારો નું વર્ણન કરે છે. અને સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરવાના પગલા લે છે (જૈવિક ફેરફારો: વૃદ્ધિ, અંત:સ્ત્રાવ સંબંધિત) 

ક્ષમતા (C)-4.4: નશાકારક પદાર્થને ઓળખે છે અને તેની ચર્ચા કરે છે. તેમજ આ અંગેની તેમની ચિંતાના સમાધાન માટે શાળાને સલામત સ્થળ તરીકે જુએ છે.

અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG)-5: વિજ્ઞાન, ટેકક્નોલોજી અને સમાજ વચ્ચેના આંતરજોડાણને સમજે છે.

ક્ષમતા (C)-5.1: વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી માનવ જીવનની ગુણાવત્તા સુધારવામાં કેવી રીતે મદદ કરી શકે ચે તેમજ ઇતિહાસમા થયેલ વિજ્ઞાનના કેટલાક હાનિકારક ઉપયોગનાં ઉદાહરણ આપે છે (માનવ જીવનની ગુણવત્તા, આરોગ્ય, સંદેશાવ્યવહાર, પરિવહન, ખાદ્ય-સુરક્ષા, જળવાયુ પરિવર્તન ઘટાડવું, સંસાધનોનો વિવેકપૂર્ણ વપરાશ, કૃત્રિમ ઉપગ્રહોનો ઉપયોગ)

ક્ષમતા (C)-5.2: વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને સમાજનાં એકબીજા પર પડેલા પ્રભાવ સંબંધિત સમાચાર અને લેખો પર પોતાના મંતવ્યો વ્યક્ત કરે છે.

અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG)-6: વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનની ઉત્ક્રાંતિ (વિકાસ) અને વૈજ્ઞાનિક પૃચ્છા કરવા થકી વિજ્ઞાનના સ્વરૂપ અને પ્રક્રિયાઓની શોધખોળ (explore) કરે છે.

ક્ષમતા (C)-6.1: સમય જતા વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન અને વિચારો કેવી રીતે બદલાયા તેનું ઉદાહરણ આપે અને વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનનો ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન મૂળભૂત અને સામાન્ય રહ્યા હોય તેવા વૈજ્ઞાનિક મુલ્યોને ઓળખે છે (વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન અને વિચારો: વસ્તુઓ અને ગ્રહોની ગતિનું વર્ષાન, જીવનની સ્વયંભુ ઉત્પત્તિ, ગ્રહોની સંખ્યા) (વૈજ્ઞાનિક મુલ્યો: વૈજ્ઞાનિક મિજાજ, સામુદાયિક પ્રયાસ તરીકે વિજ્ઞાન જેવ-વૈવિધ્ય અને નિવસનતંત્રોનું સંરક્ષણ

ક્ષમતા (C)-6.2 વૈજ્ઞજ્ઞાનિક પરિભાષાનો ઉપયોગ કરીને પ્રશ્નો રચે અને પુરાવા તરીકે માહિતી એકત્રિત કરે છે (વૈજ્ઞાનિક પરિભાષા: કોઈ ઘટના, તરાહ અથવા વસ્તુના વર્તન માટેના સંભવિત કારણો ઓળખવા માટે) (માહિતી એકત્રિકરણ: કુદરતી વાતાવરણનું અવલોકન, સરળ પ્રયોગની રચના અથવા સરળ વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણોનાં ઉપયોગ થકી)

અભ્યાસક્રમનું લક્ષ્ય (CG)-7: વિજ્ઞાન સંબંધિત પોતાના પ્રશ્નો, અવલોકનો અને તારણોનું આદાન-પ્રદાન કરે છે.

ક્ષમતા (C)-7.1: મૌખિક, લેખિત અને દ્રશ્યાત્મક રજૂઆત દ્વારા વિજ્ઞાનનું સચોટ રીતે આદાન-પ્રદાન કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક શબ્દભંડોળનો ઉપયોગ કરે છે.

ક્ષમતા (C)-7.2: વૈજ્ઞાનિક ખ્યાલોને નિદર્શન માટે સરળ નમુના બનાવવાની યોજના તૈયાર કરે છે અને તેનું નિર્માણ કરે છે. |C-73 આકૃતિઓ અને સરળ ગાણિતિક રજૂઆતો દ્વારા વાસ્તવિક વિશ્વની ઘટનાઓ અને સંબંધોને રજૂ કરે છે.

વિવિધ પ્રકારની રજાઓની સમજ

(૧) સી.એલ. (કેજ્યુઅલ લીવ)-પ્રાસંગિક રજા :-

• હક તરીકે રજાની માંગણી કરી શકાય નહી.
• એક સાથે પાંચ સી.એલ.રજા સુધી શાળાના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• સી.એલ.રજા પર જતા પહેલા સી.એલ. રજા રીપોર્ટ કાર્ડ ભરી રજા મંજુર કરાવવાની રહેશે.જેમાં જેમાં વર્ગ/શાળા નો ચાર્જ સોપવાનો રહેશે.
• સી.એલ.રજાની આગળ અથવા પાછળ કે વચ્ચે રવિવાર કે જાહેર રજા જોડી શકાશે.જાહેર રજા સહીત સાત દિવસો કરતા વધુ સી.એલ.રજા ભોગવી શકાય નહિ.
•  અસાધારણ સંજોગોમાં સાત કરતા વધુ રજા લંબાવવી પડે તો વધારાની ત્રણ સહીત કુલ ૧૦ રજા શાસનાધીકારીશ્રી દ્વારા મંજુર કરી શકશે.
• સ્ટાફના ૧/૨ કરતા ઓછા શિક્ષકો હાજર ન રહે તે બાબતની ખાત્રી કરી મુખ્યશિક્ષક રજા મંજુર કરી શકશે.શાળાના શૈક્ષણિક કાર્યને કોઈ અસર ન થાય તે રીતે જ સી.એલ.રજા મંજુર કરવી.
• સી.એલ.રજા વેકેશનની આગળ અથવા પાછળ મુખ્યશિક્ષકની મંજુરી સાથે જોડી શકાશે.
• સી.એલ.રજાઓને વળતર રજા અને મરજિયાત રજા સિવાય અન્ય રજાઓ સાથે જોડી શકાય નહિ.

(૨) મરજિયાત રજા :-

• મુખ્યશિક્ષક મંજુર કરી શકશે.
• સરકારશ્રી દ્વારા જાહેર કરાયેલ મરજિયાત રજાની યાદીમાંથી કર્મચારી પોતાની જરૂરિયાત મુજબ વર્ષમાં બે રજા ભોગવી શકે.
• આ રજાને સી.એલ.અને વળતર સિવાય અન્ય રજા સાથે જોડી શકાય નહિ.

• જાહેર રજા કે રવિવારની આગળ કે પાછળ જોડવામાં કોઈ હરકત નથી.
• મરજિયાત રજા જે તે શૈક્ષણિક વર્ષ ( જુન થી મે) દરમ્યાન ભોગવવાની રહેશે.

(3) વળતર રજા :-

• મુખ્યશિક્ષક મંજુર કરી શકશે.
• માન્ય જાહેર રજાના દિવસે સરકારી કામ અંગે હાજરી આપવાના કિસ્સામાં આવી રજા ન ભોગવી શક્યા બદલ જે તે શિક્ષકો/કર્મચારીઓને વળતર રજા મળવાપાત્ર છે.

• કોઈપણ રજા દરમ્યાન આખા દિવસના ૩.૧/૨ (સાડા ત્રણ કલાક કે તેથી ઓછા સમય માટે પણ બે કલાકથી ઓછી નહિ તેટલી હાજરી આપવાના કિસ્સામાં અડધા દિવસની વળતર રજા મળી શકે.) તે સમયથી વધારે એટલે કે પાંચ કલાકથી ઓછો હોવો જોઈએ નહિ તેવા સમયની હાજરી માટે આખા દિવસની વળતર રજા મળી શકે.

• એકી સાથે ફક્ત એક જ વળતર રજા મંજુર કરી શકાશે.
• વળતર રજા જે તે કેલેન્ડર વર્ષમાં લેણી હોય તે જ વર્ષમાં ભોગવી શકાશે.કેલેન્ડર વર્ષ પૂરું થતા બાકી રહેલી વળતર રજા આપોઆપ વિલય (લેપ્સ) થશે.
• વળતર રજાને પરચુરણ રજા કે અન્ય જાહેર રજાઓ સાથે આગળ કે પાછળ જોડી શકાશે.
• વળતર રજા મંજુર કરતા પહેલા અધિકૃત અધિકારીશ્રીઓના દાખલા કે પ્રમાણપત્રો મેળવી લેવાના રહેશે.

(૪) અર્ધપગારી રજા :-

•  કે.વ.શા.ના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• ૧ જાન્યુઆરી અને ૧ જુલાઈના દિવસે ૧૦ દિવસની ગણતરીએ કુલ ૧ વર્ષની ૨૦ અર્ધપગારી રજાઓ જમા થાય છે.
• વર્ષની અધવચ્ચે નિમણુંક આપતા કે નિવૃત થનાર માટે દર પુરા માસે ૫/૩ લેખે અર્ધપગારી રજા જમા લેવાની રહેશે અને નજીકના પુરા દિવસમાં ગણતરી કરવાની રહેશે.
• આ રજાઓ ખાતામાં ગમે તેટલી જમા થાય તો પણ રદ થતી નથી.
• એકી સાથે ૯૦ દિવસ સુધીની મર્યાદામાં રજા મંજુર કરી શકાશે.
•  આ રજા ખાનગી કામે કે દાકતરી પ્રમાણપત્રના આધારે એમ બંને રીતે ભોગવી શકાય છે.
•  મુખ્યશિક્ષકશ્રીએ તે જ માસમાં કે પછી ના તરત ના માસમાં પગારબીલે અર્ધપગારી રજાની રીકવરી કરવાની રહેશે.

(૫) રૂપાંતરિત રજા (કોમ્યુટેડ લીવ) :-

•  કે.વ.શા.ના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• આ પ્રકારની રજાની જોગવાઈથી કર્મચારી અર્ધપગારી રજાના બદલે પુરા પગારી રજા મેળવી શકે છે.
• રૂપાંતરિત રજાની સંખ્યા સામે બેવડી અર્ધપગારી રજા સિલકમાંથી ઉધારવાની રહેશે. દા.ત.- ૧૦ રૂપાંતરિત રજા ભોગવતા ખાતામાંથી ૨૦ અર્ધપગારી રજા બાદ થાય.
• આ રજા દાક્તરી પ્રમાણપત્રના આધારે મળે છે.જેમાં કર્મચારીની પોતાની તથા કર્મચારી ઉપર આધારિત હોય તેવા કુંટુંબના સભ્યની બીમારી માટે પણ રૂપાંતરિત રજા મળે છે.તબીબી સારવારના હેતુ માટે જે કુટુંબની વ્યાખ્યા છે તે જ વ્યાખ્યા ગણવામાં આવે છે.
•  આખી નોકરી દરમ્યાન ૯૦ દિવસથી વધારે નહિ તેટલી રૂપાંતરિત રજાઓ પૂર્ણત: સમયના કે અશંત:સમયના માન્ય અભ્યાસક્રમ માટે પણ આપી શકાશે.પણ આ અભ્યાસક્રમ જાહેર હિતમાં છે તેવું પ્રમાણિત કરવાનું રહેશે.
•  આગળ કે પાછળ જોડવા દેવામાં આવેલ જાહેર રજાના દિવસો સહિત મંજુર કરેલ લઘુતમ રૂપાંતરિત રજાની મુદત દરેક પ્રસંગે સાત દિવસ કરતા ઓછી ન હોવી જોઈએ.કોઈ કિસ્સામાં સાત દિવસની સંપૂર્ણ મુદતની રજા મળવાપાત્ર ન હોય અને સાત દિવસ કરતા ઓછા સમયની આવશ્યકતા તબીબી અધિકારીએ પ્રમાણિત કરેલી હોય, તો રજા મંજુર કરનાર સત્તાધિકારી પોતાના સ્વવિવેકાનુસાર તેનાથી ઓછા સમય માટેની રજા પણ મંજુર કરી શકશે.

(૬) પ્રાપ્ત રજા :-

•  કે.વ.શા.ના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• વેકેશનમાં કરેલી કામગીરીના બદલામાં પ્રાપ્ત રજા મળે છે.
•  પ્રાપ્ત રજા અંગ્રેજી વર્ષમાં વધુમાં વધુ ૩(ત્રણ) વખત ભોગવી શકાશે.
• જો કોઈ ચોક્કસ કિસ્સામાં, પુરા સાત દિવસની રજા મળવાપાત્ર ન હોય, તો રજા મંજુર કરનાર સત્તાધિકારી તેની વિવેકબુદ્ધિ હેઠળ સાતથી ઓછા ત્રણ દિવસની રજા મંજુર કરી શકશે.
• દરેક પ્રસંગે મંજુર કરવામાં આવતી પ્રાપ્ત રજાનો ગાળો, રજાની આગળ કે પાછળ જોડાવાની પરવાનગી આપવામાં આવતા જાહેર રજાઓના દિવસો સહીત સાત દિવસથી ઓછો ન હોવો જોઈએ.

(૭) પ્રસુતિ રજા :-

• કે.વ.શા.ના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• બે જીવિત સંતાનો સુધી સ્ત્રી કર્મચારીને ૧૮૦ દિવસની પ્રસુતિ રજા મળવાપાત્ર છે.
• ૧ વર્ષથી ઓછી નોકરી માટે બિનપગારી,૧ વર્ષ કરતા વધુ પરંતુ ર વર્ષ કરતા ઓછી નોકરી હોય હોય તો અર્ધપગારી,અને ૨ વર્ષ કરતા વધુ નોકરી હોય તો પુરા પગારી રજા મળવાપાત્ર છે.
• સર્વિસબુકમાં પ્રસુતિ રજાની નોંધ કરવાની રહેશે.
• સ્ત્રી વિદ્યાસહાયકોને પુરા પગારમાં સમાવતી વખતે તેઓને મળેલ પ્રસુતિ રજાઓનો ગાળો ધ્યાને લેવાનો રહેશે નહિ.

• જો મહિલા કર્મચારી ઈચ્છે તો પ્રસુતિની રજા સાથે રૂપાંતરિત રજા સહીત અન્ય લેણી રજા જોડાવાની પરવાનગી આપવામાં આવશે.અને પ્રસુતિની રજાનાં અનુસંધાનમાં અધિકતમ સાઠ દિવસ સુધીની રજા, તબીબી પ્રમાણપત્ર રજુ કર્યા સિવાય મંજુર કરી શકાશે.

(૮) પિતૃત્વ રજા :-

• કે.વ.શા.ના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• બે જીવિત સંતાનો સુધી પુરુષ કર્મચારીને ૧૫ દિવસની પિતૃત્વ રજા મળે છે.
• આ રજા પ્રસુતિ રજા દરમ્યાન જ મળે છે.માતા અને બાળકની દેખરેખ રાખવા માટે આ રજા મળે છે.
• આ રજાને અન્ય રજા સાથે જોડી શકાશે.

(૯) કસુવાવડ કે ગર્ભપાત ના કિસ્સામાં રજા :-

• કે.વ.શા.ના મુખ્યશિક્ષકશ્રી મંજુર કરી શકશે.
• બે બાળકો સુધી સમગ્ર નોકરી દરમ્યાન કસુવાવડ કે ગર્ભપાતના કિસ્સામાં ૪૫ દિવસ કરતા વધુ નહિ તેટલી પ્રસુતિ રજા મળવાપાત્ર થશે.
• મહિલા કર્મચારીને એક જ બાળક હોય અથવા બાળક ના હોય અને અરજીના સમર્થનમાં તબીબી પ્રમાણપત્ર સામેલ કર્યું હોય તો તેને ગર્ભપાત (એમ.ટી.પી.) ના કિસ્સા માટે સાત કામકાજના દિવસો કરતા વધુ નહિ તેટલી પ્રસુતિ રજા મંજુર કરી શકાશે.
•  ગર્ભપાત (એમ.ટી.પી.) ના કિસ્સામાં, પ્રસુતિ રજા પાંચ વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર મંજુર કરી શકાશે.

વાંચન કાર્ડ

 

ધોરણ 6 हिंदी દ્રિતીય સત્રાંત કસોટી ૨૦૨૬ નું સોલ્યુશન

 જિલ્લા શિક્ષણ સમિતિ સુરેન્દ્રનગર  

દ્વિતીય સત્રાંત પરીક્ષા : ૨૦૨૬ 

  વિષય - हिंदी                          તારીખ: 16-04-2026                વાર - ગુરુવાર 

 ધોરણ-6                                            કુલ ગુણ: ૮૦                        સમય: ૮:૦૦ થી ૧૧:૦૦

__________________________________________________________________

प्रश्न-1 (A) निम्नलिखित प्रश्नोके उत्तर संक्षिप्त मे  उत्तर दिजिए (4)           4 अंक 
1) धरती पर किसका बोझ है?
उत्तर: धरती पर पाप का बोझ है। 

2) हमें किसके बारे में सोचना चाहिए?
उत्तर: हमें यह सोचना चाहिए कि हमने दूसरों को क्या दिया है, न कि यह कि हमें क्या मिला है। 
3) 'जय जवान जय विज्ञान' का नारा किसने दिया था?
उत्तर: 'जय जवान, जय किसान' का नारा लाल बहादुर शास्त्री ने दिया था, जिसमें अटल बिहारी वाजपेयी ने 'जय विज्ञान' जोड़ा। 

4) किस साधन की क्रांति आ गई है?
उत्तर: सूचना और संचार के साधनों (जैसे मोबाइल, कंप्यूटर) की क्रांति आ गई है। 

5) वैज्ञानिक खोज की वजह से किसकी बचत होती है?
उत्तर: वैज्ञानिक खोजों की वजह से समय और शक्ति की बचत होती है।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------

प्रश्न-1 (B) प्रश्नोके उत्तर लिखिए ।

1) हम सभी को क्या बाँटना चाहते हैं? क्यों?

उत्तर: हम सभी को खुशियों के फूल बाँटना चाहते हैं, ताकि हर किसी का जीवन उपवन (बगीचे) की तरह सुंदर और सुखद बन सके। 

2) कविता में कैसा जल बहाने की प्रार्थना की गई है? क्यों?

उत्तर: कविता में करुणा का जल बहाने की प्रार्थना की गई है ताकि हर व्यक्ति का मन पावन (शुद्ध) हो जाए। 

3) कंप्यूटर और इंटरनेट से हमें क्या लाभ हुए हैं?

उत्तर: कंप्यूटर से काम आसान और तेज हो गया है। इंटरनेट की मदद से दुनिया के किसी भी कोने की जानकारी पल भर में मिल जाती है और चैटिंग के जरिए हम अपनों से जुड़े रहते हैं।

4) तुम्हें विज्ञान का कौन-सा आविष्कार अच्छा लगता है? क्यों? 

उत्तर: मुझे मोबाइल फोन बहुत अच्छा लगता है क्योंकि इससे हम कभी भी और कहीं भी अपनों से बात कर सकते हैं और इंटरनेट का उपयोग भी कर सकते हैं।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------

प्रश्न-2 (A) सही वाक्यांश चुनकर वाक्य फिर से लिखिए: 

1)  माँ के द्वारा सजा मिलने पर भी नेपोलियन खुश हुआ क्योंकि 

(D) सत्य के पथ पर चलने का फल मिला था। 

 2) गाँधी जी सभी से दान माँग रहे थे क्योंकि..... 

(C) आज़ादी  की लड़ाई लड़नी थी। 

3) अली ख्वाजा ने मोहरें तेल के घड़े में छुपाई क्योंकि 

(B) मोहरें सुरक्षित रहे और किसी को पता ना चले। 

4)  हसन ने तेलियों को बुलाया क्योंकि 

(D) तेल की जाँच करनी थी ताकि पता चले कि वह कितना पुराना है। 

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------

प्रश्न-2 (B) प्रश्नों के उत्तर संक्षिप्त में लिखिए: 

1)  नेपोलियन और उसकी बहन के स्वभाव में क्या अंतर था? 

उत्तर: नेपोलियन सत्यवादी और साहसी था, जबकि उसकी बहन डरपोक थी और दंड से बचने के लिए झूठ का सहारा लेना चाहती थी।

2) हस्ताक्षर करने के बाद गाँधी जी ने क्या लिखा? 

उत्तर: हस्ताक्षर करने के बाद गाँधी जी ने लिखा - "तुम्हारे इन आभूषणों की तुलना में तुम्हारा त्याग ही सच्चा आभूषण है।"

3) वाजिद को कैसे पता चला कि बर्तन में मोहरें है? 

उत्तर: जब वाजिद घड़े से तेल निकाल रहा था, तब उसे सोने की मोहरों के टकराने की आवाज़ आई, जिससे उसे पता चला।

4) खलीफा ने हसन को अपने दरबार में क्यों बुलाया? 

उत्तर: खलीफा ने हसन को अली ख्वाजा और वाजिद के झगड़े का न्याय करने के लिए अपनी सूझ-बूझ दिखाने के लिए बुलाया।

5) देवेंद्र भिखारी को अस्पताल क्यों ले गया? 

उत्तर: भिखारी की टाँग में गहरा घाव था और उसे तुरंत इलाज की ज़रूरत थी, इसलिए मानवता के नाते देवेंद्र उसे अस्पताल ले गया।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------

प्रश्न-3 निम्नलिखित मुहावरों का अर्थ देकर वाक्य में प्रयोग कीजिए: 

1) सिर खुजलाना

अर्थ: कुछ समझ न आना।

वाक्य: गणित का कठिन सवाल देखकर छात्र अपना सिर खुजलाने लगे।

2) आईना बनाना 

अर्थ: बहुत साफ या स्वच्छ कर देना।

वाक्य: सफाई अभियान ने पूरे शहर को आईना बना दिया।

3) पैरों तले जमीन खिसक जाना

अर्थ: घबरा जाना या भारी सदमा लगना।

वाक्य: घड़े में मोहरें न देखकर अली ख्वाजा के पैरों तले जमीन खिसक गई। 

4) स्वर्ण-सवेरा  लाना

अर्थ: सुख-समृद्धि लाना।

वाक्य: युवाओं की मेहनत ही देश में स्वर्ण-सवेरा लाएगी।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------

प्रश्न-4  दिए गए चित्र के आधार पर आठ से दस वाक्य लिखिए:

1) यह चित्र एक सुंदर समुद्र के किनारे का है।

2) चित्र में एक बडी नाव पानी मे तैरती दिख रही है ।

3) आकाश में पक्षी उड़ रहे हैं, जो प्राकृतिक सुंदरता को बढ़ा रहे हैं।

4) समुद्र के किनारे नारीयल के कुछ ऊँचे पेड़ दिख  हैं।

5) किनारे पर छोटे बच्चे रेत मे खेल रहे हैं।

6) यहाँ का वातावरण बहुत ही शांत है।

7) पानी के अंदर भी कुछ छोटी लहरें  दिखाई दे रही हैं।

8) कुछ लोग समुद्र्मे स्नान कर रहे है ।

9) कुछ लोग पिक्निक मना रहे है ।

10) एक मनमोहक प्राकृतिक दृश्य है ।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------

प्रश्न-5 चित्र के आधार पर कहानी लिखिए ।

1. यह एक सुंदर जंगल का दृश्य है।

2. चित्र में एक तालाब के किनारे चार मित्र रहते हैं।

3. मित्रों में एक हिरण, एक कौआ, एक चूहा और एक कछुआ है। [

4. एक दिन एक शिकारी जंगल में आता है और हिरण को अपने जाल में फँसा लेता है।

5. अपने मित्र को मुसीबत में देखकर बाकी तीनों मित्र उसे बचाने की योजना बनाते हैं।

6. चूहा अपने तेज दाँतों से जाल काट देता है। 

7. कौआ आकाश से निगरानी रखता है कि शिकारी तो नहीं आ रहा।

8. अंत में, जब शिकारी आता है तब हिरण भाग जाता है, कौआ उड़ जाता है और चूहा बिल में छिप जाता है। 

9. शिकारी खाली हाथ रह जाता है और कछुआ भी सुरक्षित निकल जाता है।

10. यह चित्र हमें संकट के समय एक-दूसरे की मदद करने की सीख देता है।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

प्रश्न-6 दिए गए परिच्छेद का मातृभाषा (ગુજરાતી) में अनुवाद कीजिए: 

               થોડા દિવસો પછી અલી ખ્વાજા મક્કાની યાત્રાથી પાછો આવ્યો. ઘરમાં પોતાનો સામાન રાખીને તે સીધો વાજિદના ઘરે ગયો અને પોતાની યાત્રાની બધી વાતો કહી.  પછી તેલનો ઘડો લઈને તે ઘરે આવી ગયો. જ્યારે તેણે ઘડામાંથી તેલ કાઢીને જોયું તો તેના પગ નીચેથી જમીન જ સરકી ગઈ. તે માથું પકડીને બેસી ગયો, કારણ કે ઘડામાં એક પણ સોનાની મહોર નહોતી. તે વિચારવા લાગ્યો, હવે શું કરવું જોઈએ?

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

प्रश्न-7 निम्नलिखित शब्दों का वचन परिवर्तन करके वाक्य में प्रयोग कीजिए: 

1) आंख-  आँखें

वाक्य: चोट लगने के कारण उसकी आँखें लाल हो गईं।

2) लड्का ‌‌- लड़के

वाक्य: मैदान में लड़के फुटबॉल खेल रहे हैं।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

प्रश्न-8 निम्नलिखित काव्य पंक्तियों का भावार्थ लिखिए: 

1) "दूर अज्ञान के हो अंधेरे, 

     तू हमें ज्ञान की रोशनी दे" 

    "हर बुराई से बचते रहे हम,

   जितनी भी दे भली जिंदगी दे;

 बैर हो ना किसी का किसी से, 

 भावना मन में बदले की होना।" 

भावार्थ: कवि ईश्वर से प्रार्थना करते हैं कि हे प्रभु! हमारे मन से अज्ञानता के अंधकार को दूर कर दो और हमें ज्ञान का प्रकाश प्रदान करो ताकि हम सही मार्ग पर चल सकें।

 हम हमेशा बुराइयों से दूर रहें और हमें जितनी भी लंबी आयु मिले, वह अच्छाई से भरी हो। हमारा किसी से कोई वैर-विरोध न हो और हमारे मन में कभी किसी से बदला लेने की भावना पैदा न हो।

2) "सुविधाओं का शुरू सिलसिला, 

विलासिता की खुशबू है, 

बचत समय की और शक्ति की, 

अब विकास का जादू है,

नये नये उपकरण बनाए-

नुतन अनुसंधान की 

भावार्थ: विज्ञान के नए आविष्कारों से सुख-सुविधाओं की शुरुआत हुई है जिससे जीवन ऐशो-आराम से भर गया है। इससे समय और मेहनत की बचत हो रही है और चारों ओर विकास का चमत्कार दिखाई दे रहा है।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

प्रश्न-9 निम्नलिखित शब्दों का समानार्थी शब्द लिखकर वाक्य में प्रयोग कीजिए: 

विश्वास - भरोसा

वाक्य: हमें खुद पर भरोसा होना चाहिए।

जंगल - वन

वाक्य: वन में कई जंगली जानवर रहते हैं।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

प्रश्न-10 निम्नलिखित कहावतों का अर्थ लिखकर वाक्य में प्रयोग कीजिए: 

1) आये थे हरि भजन को ओटन लगे कपास

अर्थ: मुख्य काम को छोड़कर निरर्थक काम में लग जाना।

वाक्य: राम शहर तो पढ़ने गया था, पर वहां जाकर वह फिल्में देखने लगा, इसी को कहते हैं - आये थे हरि भजन को ओटन लगे कपास।

2) आसमान से गिरा खजूर में अटका

अर्थ: एक मुसीबत से निकलकर दूसरी मुसीबत में फँसना।

वाक्य: चोरी के इल्जाम से छूटा ही था कि उस पर मारपीट का केस हो गया, यह तो वही बात हुई - आसमान से गिरा खजूर में अटका।

-‌‌------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

प्रश्न-11 निम्नलिखित विषय पर निबंध लिखिए: 

1. वैज्ञानिक खोज - वरदान या अभिशाप

               आज का युग विज्ञान का युग है । हमारे जीवन का कोई भी कोना विज्ञान से अछूता नहीं है। सुबह जागने से लेकर रात को सोने तक हम विज्ञान के आविष्कारों से घिरे रहते हैं।

              विज्ञान ने मनुष्य के जीवन को बहुत सरल और सुखद बना दिया है। यातायात के साधनों जैसे बस, ट्रेन और हवाई जहाज ने दूरियों को खत्म कर दिया है । संचार के क्षेत्र में मोबाइल और इंटरनेट ने पूरी दुनिया को एक परिवार (ग्लोबल विलेज) बना दिया है । चिकित्सा के क्षेत्र में विज्ञान ने लाइलाज बीमारियों का इलाज खोजकर मनुष्य को लंबी आयु प्रदान की है। बिजली, पंखे, कंप्यूटर और अन्य घरेलू उपकरणों ने हमारी शक्ति और समय की बहुत बचत की है ।

             विज्ञान जहाँ सुख देता है, वहीं इसके गलत उपयोग से यह शाप भी बन सकता है। परमाणु बमों और आधुनिक हथियारों के निर्माण से पूरी मानवता के विनाश का खतरा पैदा हो गया है। मशीनों के बढ़ते उपयोग से प्रदूषण बढ़ रहा है और लोगों में आलस्य बढ़ता जा रहा है। मोबाइल और इंटरनेट का अत्यधिक उपयोग युवाओं को गुमराह भी कर रहा है।

            वास्तव में विज्ञान अपने आप में न तो वरदान है और न ही शाप। यह मनुष्य के उपयोग पर निर्भर करता है। यदि हम इसका उपयोग मानवता की भलाई के लिए करेंगे, तो यह वरदान साबित होगा, अन्यथा यह हमारे विनाश का कारण बन सकता है।

2. महात्मा गाँधी

               महात्मा गाँधी भारत के एक महान नेता और युगपुरुष थे । उन्हें हम प्यार से 'बापू' और 'राष्ट्रपिता' भी कहते हैं। उनका पूरा नाम मोहनदास करमचंद गाँधी था।

                गाँधी जी का जन्म 2 अक्टूबर, 1869 को गुजरात के पोरबंदर में हुआ था। उन्होंने अपनी शिक्षा पूरी करने के बाद देश की आजादी की लड़ाई में सक्रिय भूमिका निभाई । उन्होंने हमेशा सत्य और अहिंसा का मार्ग अपनाया। उनके नेतृत्व में असहयोग आंदोलन, सत्याग्रह और भारत छोड़ो आंदोलन जैसे कई महत्वपूर्ण अभियान चलाए गए। उन्होंने समाज से छुआछूत और बुराइयों को दूर करने के लिए भी काम किया।

              गाँधी जी का मानना था कि "सच्चा आभूषण सोने-चाँदी के गहने नहीं, बल्कि व्यक्ति का चरित्र और त्याग है" । वे सादा जीवन और उच्च विचार में विश्वास रखते थे। उन्होंने चरखा चलाकर स्वदेशी वस्तुओं को अपनाने का संदेश दिया। वे सभी धर्मों का सम्मान करते थे और शांति के दूत थे।

            गाँधी जी के विचारों ने न केवल भारत को आजादी दिलाई, बल्कि पूरी दुनिया को अहिंसा का पाठ पढ़ाया। 30 जनवरी, 1948 को उनकी मृत्यु हो गई, लेकिन उनके सिद्धांत आज भी हमें सही रास्ता दिखाते हैं। भारत हमेशा उनका ऋणी रहेगा।

ધોરણ 7 ગુજરાતી દ્રિતીય સત્રાંત કસોટી ૨૦૨૬ નું સોલ્યુશન

જિલ્લા શિક્ષણ સમિતિ સુરેન્દ્રનગર  

દ્વિતીય સત્રાંત પરીક્ષા : ૨૦૨૬ 

  વિષય - ગુજરાતી                          તારીખ: ૧૩-૦૪-૨૦૨૬                વાર - સોમવાર 

 ધોરણ-૭                                            કુલ ગુણ: ૮૦                        સમય: ૮:૦૦ થી ૧૧:૦૦

_____________________________________________________________________

પ્ર. 1 આપેલ પ્રશ્નોના જવાબ લખો.

૧) એવાં કયા-કયા ગીતો છે જે સાંભળીને તમને નાચવાનું મન થાય? તે તમને શા માટે ગમે છે?

જવાબ: મને ગુજરાતી ગરબા અને દેશભક્તિના ગીતો સાંભળીને નાચવાનું મન થાય છે. ગરબા આપણી સંસ્કૃતિનો ભાગ છે અને તેના લયબદ્ધ સૂર મનને ઉત્સાહથી ભરી દે છે.

૨) તમારી આસપાસ કયા-કયા પંખીઓ જોવા મળે છે? તમને કયું પંખી સૌથી વધુ ગમે છે?

જવાબ: મારી આસપાસ ચકલી, કબૂતર, પોપટ, કાગડો અને મોર જોવા મળે છે. મને 'મોર' સૌથી વધુ ગમે છે કારણ કે તેના રંગબેરંગી પીંછા અને તેનો ટહુકો મનમોહક હોય છે.

૩) તમારે પત્ર લખવાનો થાય તો કોને પત્ર લખવો ગમે અને કયા વિષય પર તમે પત્ર લખવાનું પસંદ કરશો?
જવાબ: મારે પત્ર લખવાનો થાય તો હું મારા મિત્રને પત્ર લખીશ. હું તેને વેકેશનમાં મારા ઘરે આવવાનું આમંત્રણ આપવા માટે પત્ર લખવાનું પસંદ કરીશ.

4) તમારી શાળામાં કોઈનું સન્માન કરવાનું હોય તો તમે કઈ-કઈ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરશો? કેવી-કેવી તૈયારીઓ કરશો?
જવાબ: સન્માન માટે અમે ફૂલહાર, શાલ, સ્મૃતિચિહ્ન અને શ્રીફળનો ઉપયોગ કરીશું. તૈયારીમાં સ્ટેજ શણગારવું, સ્વાગત ગીત તૈયાર કરવું અને મહેમાનનો પરિચય આપવા જેવી તૈયારીઓ કરીશું.

૫) તમને સૌથી વધુ કયું શાક ભાવે અને કયું શાક જરાય ભાવતું નથી? શા માટે? 
જવાબ: મને બટાકાનું શાક સૌથી વધુ ભાવે છે કારણ કે તે સ્વાદિષ્ટ લાગે છે. મને કારેલાનું શાક ભાવતું નથી કારણ કે તે સ્વાદમાં કડવું હોય છે.

પ્ર. 2 આપેલ કાવ્યપંક્તિનો વિચાર-વિસ્તાર કરો. (કોઈ પણ એક)

(૧) આજ કરશું કાલ કરશું, લંબાવો નહીં, દહાડા;

વિચાર કરતાં વિઘ્નો વચમાં, મોટાં આવે આડાં.

વિચાર-વિસ્તાર: આ પંક્તિઓમાં કવિ આળસનો ત્યાગ કરી સમયસર કામ પૂર્ણ કરવાનો બોધ આપે છે. જે લોકો 'આજે નહીં પણ કાલે કામ કરીશું' એમ કહીને કામ ટાળે છે, તેઓ ક્યારેય સફળ થઈ શકતા નથી. સમય જતાં પરિસ્થિતિ બદલાય છે અને કામમાં અનેક અણધાર્યા વિઘ્નો આવી શકે છે. માટે, જે કામ કરવાનું નક્કી કર્યું હોય તેને વિલંબ કર્યા વગર તરત જ પૂરું કરી દેવું જોઈએ.

(૨) બહુજન મળીને જે કરે, તે એકે નવ થાય;

સાવરણી ઘર સાફ કરે, સળી એકે શું થાય ?

વિચાર-વિસ્તાર: આ પંક્તિઓ દ્વારા સંઘશક્તિ અને એકતાનું મહત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે. જે કામ સમૂહમાં મળીને સરળતાથી થઈ શકે છે, તે કામ એક વ્યક્તિ એકલી કરી શકતી નથી. જેમ સાવરણીની બધી સળીઓ ભેગી મળીને આખું ઘર સાફ કરી શકે છે, પરંતુ એક સળીથી કચરો સાફ થઈ શકતો નથી. તેમ માનવીએ પણ હળીમળીને રહેવું જોઈએ.

પ્ર. 3 (અ) વાક્યમાં રેખાંકિત પદની સંજ્ઞા ઓળખાવો.

જવાબ- 

અનન્યા – વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા

ઝૂમખું – સમૂહવાચક સંજ્ઞા

અહિંસામાં – ભાવવાચક સંજ્ઞા

સોનાના – દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા

દૂધ – દ્રવ્યવાચક સંજ્ઞા

પર્વત – જાતિવાચક સંજ્ઞા

(બ) નીચે આપેલા વાક્યના પ્રકાર વિકલ્પોમાંથી શોધીને લખો.

1. ઓહ ! કેટલું સુંદર ઉપવન છે ! – ઉદગાર
2. શું આજે મહેમાન આવવાના છે ? – પ્રશ્નાર્થ
3. જા, બાજુની દુકાનમાંથી પેન્સિલ લઈ આવ. – આજ્ઞાર્થ
4. પ્રાર્થનામાં દરેકે શાંતિ જાળવવી. – વિધ્યર્થ
5. શાળાના બધા બાળકોને પ્રવાસમાં જવાની ઈચ્છા હતી. – ઈચ્છાર્થ
6. યુધિષ્ઠિર કાયમ સત્ય જ બોલતા હતાં. – નિર્દેશાર્થ

પ્ર. 4 (અ) રેખાંકિત શબ્દના સ્થાને કૌંસમાં આપેલ શબ્દ મૂકી યોગ્ય વાક્ય પરિવર્તન કરો.

 જવાબ:- 

1. અમે કાલે સાઈકલ લઈને વાડીએ જઈશું.
2. તેઓ ઘોડો લઈને આવ્યા હતા.
3. છોકરો ખાવા માટે પડાપડી કરતો હતો.
4. અંધારામાં સોહમ આવતો હોય તેમ લાગ્યું.
5. રાધાને પ્રવાસમાં જવાનું છે?

(બ) આપેલ શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ શોધીને લખો.

૧) ગિરિને ધારણ કરનાર – (C) ગિરિધર

૨) કોઈની સ્મૃતિમાં બંધાયેલું મંદિર – (B) સ્મૃતિ મંદિર

૩) પ્રવેશ માટેનું દ્વાર – (A) પ્રવેશ દ્વાર

4) મરણ પછીનું – (B) મરણોત્તર

૫) ભગવાન પર જળ રેડવું તે – (A) અભિષેક

પ્ર. 5 (અ) ભાવવાત્મક શબ્દ શોધી તેનો ઉપયોગ કરી બીજું વાક્ય બનાવો.

જવાબ-૧  દયાની દ્રષ્ટી -દયા . (વાક્ય: આપણે પ્રાણીઓ પર દયા રાખવી જોઈએ.)

જવાબ-૨ ખૂબ આનંદ – આનંદ. (વાક્ય: પરીક્ષામાં પાસ થતા મને આનંદ થયો.)

જવાબ-૩ ઉત્સાહમાં – ઉત્સાહ. (વાક્ય: દિવાળીના તહેવારમાં બાળકોમાં ભારે ઉત્સાહ હોય છે.)

પ્ર. 6 (અ) ફકરાના આધારે પ્રશ્નોના જવાબ:

૧) જ્ઞાન માટે કયું વાક્ય સાચું છે? 

 જવાબ- (B) જ્ઞાનીને માન-પાન મળે છે.

૨) જ્ઞાન જેમ જેમ વાપરિયે તેમ તેમ _________

જવાબ- (D) વધતું જાય

૩) નિષ્ફળ ન રહી જવાય એ માટે શું જરૂરી છે? 

જવાબ-  (C) જ્ઞાન

4) સગુણી વ્યક્તિ _________

જવાબ- (D) ધીરજ બનાવી શકે છે.

શું લૂંટી ન શકાય ? 

જવાબ- (C) જ્ઞાન અને સમજણ 

(બ) વાર્તાના આધારે પ્રશ્નોના જવાબ:

૧) આ કથા આપણને શું શીખવે છે? 

જવાબ- (C) અનુભવથી જ સાચા મિત્રની પરખ થાય છે.

૨) બીજો મિત્ર કેમ ઝાડ પર નહીં ચડ્યો હોય? 

જવાબ- (B) તેને ઝાડ પર ચડતા નહીં આવડતું હોય.

૩) જો બીજો મિત્ર શ્વાસ રોકી શક્યો ન હોત તો? 

જવાબ- (A) તે રીંછનો ભોગ બની જાત.

4) રીંછને કેવી ગેરસમજ થઈ? 

જવાબ- (D) આ માણસ મરી ગયો છે.

૫) મુશ્કેલીના સમયમાં શું કરવું જોઈએ? 

જવાબ - (B) ધીરજપૂર્વક અને બુદ્ધિથી નિર્ણય લેવો જોઈએ.

પ્ર. 7 (અ) પ્રાકૃતિક દ્રશ્યનું વર્ણન ૮ થી 10 વાક્યમાં કરો. 

          મેં જોયેલું સૌથી સુંદર પ્રાકૃતિક દ્રશ્ય એક ગિરિમથકની સવારનું છે. પહાડોની પાછળથી જ્યારે સૂર્ય ધીમે ધીમે ઊગી રહ્યો હતો, ત્યારે આખું આકાશ કેસરી અને સોનેરી રંગોથી રંગાઈ ગયું હતું. પર્વતોની ટોચ પર સફેદ વાદળો જાણે રૂના ઢગલા હોય તેમ તરતા દેખાતા હતા.

           ચારેબાજુ લીલાછમ વૃક્ષો અને ખીણોમાં પથરાયેલી હરિયાળી મનને શાંતિ આપતી હતી. ફૂલો પર પડેલા ઝાકળના બિંદુઓ સૂર્યપ્રકાશમાં મોતીની જેમ ચમકતા હતા. પક્ષીઓનો મધુર કલરવ વાતાવરણમાં એક અનેરો ઉત્સાહ ભરી રહ્યો હતો. દૂરથી વહેતા ઝરણાનો ખળખળ અવાજ સંગીત જેવો લાગતો હતો. પ્રકૃતિનું આવું શુદ્ધ અને નયનરમ્ય સ્વરૂપ જોઈને એવું લાગતું હતું જાણે હું કોઈ સ્વર્ગમાં આવી ગયો હોઉં. આ દ્રશ્ય આજે પણ મારી આંખો સામે જીવંત છે.   

(બ) શબ્દો અને રૂઢિપ્રયોગોનો ઉપયોગ કરી ફકરો:

             "આપણી આસપાસનું વાતાવરણ જો શુદ્ધ હોય તો જ સ્વચ્છતા જળવાય છે. કહેવાય છે ને કે 'પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા'. જો આપણે નિરોગી રહીશું તો જ ખુશહાલ જીવન જીવી શકીશું. આપણે ગંદકી દૂર કરવા માટે હાથ ધોઈને પાછળ પડવું પડશે, જેથી એક સ્વસ્થ સમાજનું નિર્માણ થઈ શકે."

પ્રશ્ન-૮ આપેલ વિષય પર નિબંધ લેખન કરો. 

ઉનાળાની બળબળતી બપોર

            ભારતની મુખ્ય ત્રણ ઋતુઓમાં ઉનાળો એ આકરી ગરમીની ઋતુ છે. ઉનાળામાં દિવસો લાંબા અને રાત ટૂંકી હોય છે. ખાસ કરીને બપોરનો સમય ખૂબ જ કષ્ટદાયક અને આકરો હોય છે. સુરજદાદા બપોરના સમયે જાણે આકાશમાંથી અગનગોળા ફેંકતા હોય તેવો અનુભવ થાય છે. આકાશમાંથી વરસતી ગરમીને કારણે ધરતી તપીને લાલચોળ બની જાય છે.

             બપોરના સમયે રસ્તાઓ સૂમસામ થઈ જાય છે. લોકો ગરમી અને લૂથી બચવા માટે ઘરમાં જ રહેવાનું પસંદ કરે છે. પશુ-પંખીઓ પણ ગરમીથી બેહાલ થઈને ઘટાદાર વૃક્ષોના છાંયે આશરો લે છે. ચારેબાજુ નીરવ શાંતિ છવાઈ જાય છે, માત્ર વંટોળનો અવાજ અને ક્યારેક તમરાંનો અવાજ સંભળાય છે. ગરમીથી રાહત મેળવવા માટે લોકો એસી, પંખા અને કુલરનો સહારો લે છે. આ સમયે ઠંડા પીણાં, શેરડીનો રસ, આઈસ્ક્રીમ અને તરબૂચ જેવી વસ્તુઓ ખાવાની ખૂબ મજા પડે છે.

            ગામડાઓમાં બપોરના સમયે ખેડૂતો કામકાજ પરવારીને વૃક્ષની શીતળ છાયામાં આરામ કરે છે. વટેમાર્ગુઓ પરબ પર પાણી પીને પોતાની તરસ છિપાવે છે. જોકે ઉનાળાની બપોર અકળાવનારી હોય છે, પરંતુ તે માટલાના ઠંડા પાણી અને આંબાની કેરીના સ્વાદ માટે યાદગાર બની જાય છે. ખરેખર, ઉનાળાની બપોર એ કુદરતના એક રૌદ્ર સ્વરૂપની પ્રતીતિ કરાવે છે.

જો મોબાઈલ ન હોય તો...

            આજના આધુનિક યુગમાં મોબાઈલ માનવીના જીવનનું એક અવિભાજ્ય અંગ બની ગયો છે. સવારથી રાત સુધી આપણે કોઈને કોઈ રીતે મોબાઈલ પર નિર્ભર છીએ. પરંતુ વિચાર કરો કે, જો અચાનક દુનિયામાંથી મોબાઈલ ગાયબ થઈ જાય તો?

           જો મોબાઈલ ન હોય, તો કદાચ આપણું જીવન ફરીથી શાંત અને ધીમું બની જાય. અત્યારે આપણે સોશિયલ મીડિયા પર સેંકડો 'વર્ચ્યુઅલ' મિત્રો સાથે જોડાયેલા છીએ, પણ મોબાઈલ વગર આપણે પાડોશીઓ અને પરિવાર સાથે રૂબરૂ બેસીને વાતો કરતા થઈશું. લોકો પુસ્તકો વાંચવા તરફ પાછા વળશે અને કુદરતની નજીક જશે. ટપાલ લખવાનો અને તેને પોસ્ટ કરવાનો જૂનો આનંદ ફરી તાજો થશે.

           બીજી તરફ, મોબાઈલ વગર મુશ્કેલીઓ પણ વધશે. તાત્કાલિક સંદેશા મોકલવા, ઓનલાઈન શિક્ષણ અને દૂર રહેતા સ્વજનોના અવાજ સાંભળવા અઘરા થઈ જશે. આમ, મોબાઈલ વગરની દુનિયા આપણને સાચી સામાજિકતા શીખવશે, પણ સાથે ગતિશીલતા થોડી ઓછી કરી દેશે. ખરેખર, મોબાઈલ વગરનું જીવન શિસ્ત અને શાંતિનું મિશ્રણ હશે.

ધોરણ ૮ ગુજરાતી દ્રિતીય સત્રાંત કસોટી ૨૦૨૬ નું સોલ્યુશન

 જિલ્લા શિક્ષણ સમિતિ, સુરેન્દ્રનગર

દ્વિતીય સત્રાંત પરીક્ષા : 2026

તારીખ : 13-04-2026                                 વિષય : ગુજરાતી                                    કુલ ગુણ -80

વાર : સોમવાર                                                ધોરણ-8                                    સમય - 8:00  થી  11:00
_______________________________________________________________________________

(પ્ર. 1 (અ) આપેલ ફકરાનું વાંચન કરી નીચે આપેલ પ્રશ્નોના જવાબ લખો. 

                         સમયની મૂડી તો દરેક પાસે સરખી જ હોય છે. પણ તેને ખર્ચવામાં તફાવત હોય છે. એક વ્યક્તિ

તેને કરકસરથી, યોજનાપૂર્વક, વ્યવસ્થિત રીતે ખર્ચે છે, જ્યારે બીજી વ્યક્તિ તેને આડેષડ અને અવિચારીપળે વેડફી નાખે છે. પરિણામે એકને સંતોષ અને સફળતા મળે છે. બીજાને થાક અને નિષ્ફળતા. જે વ્યક્તિને પોતાનો સમય વાપરતાં આવડતું નથી. તેને કશું જ વાપરતાં આવડતું નથી. જે તમારી પાસે મર્યાદિત પ્રમાણમાં મૂડી હોય, તો તેમાં થતી બચત એ જ કમાણી છે. નવો સમય કોઈને મળી શકતો નથી. એટલે જે માનવ પોતાના સમયની વધુમાં વધુ બચત કરી શકે, તેની પાસે વધુમાં વધુ સમય જમા થઈ શકે અને જેની પાસે સમય જમા થાય તેની પાસે શક્તિ પણ જમા થાય. સમય અને શક્તિ ભેગાં થાય એ પાછી શું ન કરી શકે? એ ધારે  તે કરી શકે. 

પ્રશ્નો :

(1) કઈ વ્યક્તિને સંતોષ અને સફળતા મળતી નથી?
સાચો જવાબ: (C) સમયનો આડેધડ ઉપયોગ કરનારને.

સમજૂતી: ફકરામાં જણાવ્યું છે કે જે વ્યક્તિ સમયને આડેધડ અને અવિચારીપણે વેડફી નાખે છે, તેને થાક અને નિષ્ફળતા મળે છે.

(2) કેવી વ્યક્તિ ધારે તે કરી શકે?
સાચો જવાબ: (C) જેની પાસે સમયની શક્તિ હોય તે.

સમજૂતી: ફકરા મુજબ, જેની પાસે સમય જમા થાય તેની પાસે શક્તિ પણ જમા થાય છે અને આવી વ્યક્તિ ધારે તે કરી શકે છે.

(3) સમય વિશે શું ખોટું છે?
સાચો જવાબ: (D) સમય દરેકની રાહ જુએ છે.

સમજૂતી: સમય ક્યારેય કોઈની રાહ જોતો નથી અને વીતેલો સમય ક્યારેય પાછો મળતો નથી.

(4) અવિચારી વ્યક્તિ સમયને વેડફી નાખે છે એટલે શું કરે છે?
સાચો જવાબ: (D) સમયનો દુરુપયોગ કરે છે.

સમજૂતી: સમયને વેડફવો એટલે કે તેનો યોગ્ય ઉપયોગ ન કરવો અથવા નકામો ખર્ચ કરવો.

(5) આપેલ ફકરાનો મુખ્ય વિચાર કયો છે?
સાચો જવાબ: (C) સમય એ જ સાચી મૂડી.

સમજૂતી: આખા ફકરામાં સમયના મહત્વ અને તેની બચતને મૂડી તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન -૧ (બ) આપેલા પોસ્તારનું વાંચન કરીને નીચે આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ આપો 

પ્રશ્નોના ઉત્તરો:
(1) તમાકુની જાહેરાતો આકર્ષક બનાવવામાં આવે છે. જ્યારે વાસ્તવિકતામાં તે જીવલેણ છે. આ બે વચ્ચેના તફાવતને તમે કેવી રીતે જોશો ?
સાચો જવાબ: (A) કંપનીઓ માત્ર નફા માટે નુકસાનકારક વસ્તુને સારી બતાવે છે.

(2) સાર્વજનિક સ્થળોએ ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ કેમ હોવો જોઈએ ?
સાચો જવાબ: (B) કારણ કે આસપાસના લોકોના સ્વાસ્થ્યને પણ નુકસાન થાય છે.

(3) જો તમારા કોઈ નજીકના મિત્રને તમાકુની આદત પડી ગઈ હોય, તો તમે એક જવાબદાર મિત્ર તરીકે પ્રથમ પગલું શું લેશો ?
સાચો જવાબ: (C) તેને તમાકુના જોખમો સમજાવી કોઈ વડીલ કે ડોક્ટરની મદદ લેવા પ્રેરશો.

(4) એક પરિવારમાં પિતા તમાકુ પાછળ દર મહિને 2000 રૂપિયા ખર્ચે છે. આ આર્થિક નુકસાનની બાળકના શિક્ષણ પર કેવી અસર પડી શકે ?
સાચો જવાબ: (B) શિક્ષણ માટે જરૂરી સાધનો કે ફી માટે પૈસાની તંગી પડી શકે છે.

( 5) તમાકુ મુક્ત સમાજ દેશના વિકાસમાં કેવી રીતે ફાળો આપી શકે ?
સાચો જવાબ  : (A) લોકો વધુ કામ કરી શકશે અને બીમારી પાછળનો સરકારી ખર્ચ ઘટશે.

(6 ) નીચેનામાંથી કયું વિધાન 'તમાકુ નિષેધ'ના સાચા હેતુને સ્પષ્ટ કરે છે ?
સાચો જવાબ : (B) રોગમુક્ત અને તંદુરસ્ત પેઢીનું નિર્માણ કરવું.

પ્રશ્ન-  ૨: નીચે આપેલા પ્રશ્નોના -બે વાક્યમાં ઉત્તર આપો
૧. તમારી કોઈ વસ્તુ શાળામાંથી ગાયબ થાય ત્યારે તમે શું કરશો?
જવાબ- હું વર્ગશિક્ષકને જાણ કરીશ અને વર્ગમાં તથા ખોવાયેલી વસ્તુઓના વિભાગમાં તપાસ કરીશ.

૨. જો તમારે રોબોટ પાસેથી કામ લેવું હોય તો કેવાં કામ કરાવશો?
જવાબ - હું રોબોટ પાસે ઘરની સફાઈ, ભારે સામાન ઊંચકવો અથવા અઘરા ગણિતના કોયડા ઉકેલાવવા જેવા કામ કરાવીશ.

૩. તમને કયું પ્રાણી પાળવું ગમે? કેમ?
જવાબ - મને કૂતરો પાળવો ગમે છે, કારણ કે તે વફાદાર હોય છે અને ઘરની રખેવાળી કરે છે.

(૩) તમને કૂતરું પાળવું ગમે? કેમ?

જવાબ: હા, મને કૂતરું પાળવું ગમે છે કારણ કે તે ખૂબ જ વફાદાર પ્રાણી છે અને આપણી તથા ઘરની રક્ષા કરે છે.

(૪) તમે છેલ્લે કઈ ફિલ્મ જોઈ હતી? એ જોવા કોની સાથે ગયાં હતાં?

જવાબ: મેં છેલ્લે 'બાહુબલી' ફિલ્મ જોઈ હતી અને તે જોવા હું મારા પરિવાર સાથે ગયો હતો.

(૫) તમને ચિંતાનો અનુભવ ક્યારે થાય છે?

જવાબ: જ્યારે પરીક્ષા નજીક હોય અથવા મારું કોઈ કામ સમયસર પૂરું ન થાય ત્યારે મને ચિંતાનો અનુભવ થાય છે.

(૬) તમે કાગળમાંથી હોડી સિવાય બીજી કઈ-કઈ વસ્તુઓ બનાવી શકો?

જવાબ: હું કાગળમાંથી હોડી સિવાય વિમાન, પંખો, ટોપી અને ફૂલ જેવી વસ્તુઓ બનાવી શકું છું.

(૭) સાંજના સમયે તમે શું કરો છો?

જવાબ: સાંજના સમયે હું મેદાનમાં મિત્રો સાથે રમવા જાઉં છું અથવા થોડીવાર ફરવા જાઉં છું.

(૮) તમને કયા સ્થળે રમવા જવું ગમે?

જવાબ: મને ખુલ્લા મેદાનમાં અથવા બગીચામાં રમવા જવું ગમે છે.

પ્રશ્ન  ૩: માગ્યા મુજબ જવાબ લખો 

૧. નીચેનામાંથી અલંકાર શોધો:
જવાબ: (A)હળવે હળવે હરજી મારે મંદિર આવ્યા રે .( આ પદ છે ,જ્યારે બીજા બધા કાવ્યની પંક્તિઓ છે.) 

૨. 'જો જો રે મોટાના બોલ, ઉજ્જડ ખેડે બાજપો _____' (યોગ્ય શબ્દ મૂકો):
જવાબ: (C) ઢોલ

૩. નીચેનામાંથી ઉપમા અલંકારવાળું વાક્ય શોધો:
જવાબ: (B) આ ટ્રેન વીજળી જેવી ઝડપી છે. ('જેવી' શબ્દ સરખામણી દર્શાવે છે)

૪. નીચેનામાંથી રુઢિપ્રયોગ ન હોય તે શોધો:
જવાબ: (D) સાધી ન શકાય તેવું . (કારણ કે તે શબ્દ  સમૂહ છે . જયારે બીજા  વિકલ્પો પ્રચલિત રુઢિપ્રયોગો છે)

૫. 'મનની પિતાજીની વાત ધ્યાનમાં લેતો નથી' (રુઢિપ્રયોગ શોધો):
જવાબ: (B) કાને લેવું (ધ્યાનમાં લેવું)

૬. 'મોં ચડાવવું' એટલે:
જવાબ: (A) રમતમાં હારતા જ વાસ્તવિક મોં ચડાવીને બેસી ગયો. (રિસાઈ જવું)

૭. પારકી મા જ કાન વીંધે -
જવાબ: (A)પોતાના લોકો જ હંમેશા કડક સજા કરે . (અથવા ક્યારેક કડક શિસ્ત દ્વારા જ સુધારો આવે છે તેવો અર્થ થાય)

૮. નીચેનામાંથી કહેવત શોધો:
જવાબ: (A) ઓડનું ચોડ થવું.

૯. 'ન બોલવામાં નવ ગુણ' કહેવતનો વિરોધી અર્થ દર્શાવતી કહેવત:
જવાબ: (B) માગ્યા વગર માં પણ ન પીરસે ( ન બોલવામાં નવ ગુણ એટલે કે મૌન રહેવું ,જ્યારે માગ્યા વગર માં ન પીરસે એમાં બોલવું  કે માગવું જરૂરી છે તેમ ઉલ્લેખ છે ) 

પ્રશ્ન -4 (અ) કોષ્ટક માં  આપેલ વિભાગોને એકબીજા સાથે અર્થપૂર્ણ રીતે જોડી વાક્ય બનાવો 

સાચા જવાબ - 

૧. તેણે ખૂબ મહેનત કરી અને સારું પરિણામ મેળવ્યું.
૨. જો વરસાદ આવશે તો પાક સારો થશે.
૩. દરિયામાં તોફાની પવન ફૂંકાયો તેથી નાવ હાલક-ડોલક થવા લાગી.
૪. જ્યારે વાવેતર બરાબર થશે ત્યારે પાક સારો થશે.
૫. હું ઘરે આવું પછી તમે ઘરેથી નીકળજો.

(બ) માગ્યા મુજબ જવાબ લાખો ( શબ્દ સમૂહ માટે એક શબ્દ) 

(1) (જાદુના ખેલમાં) કરવામાં આવતી હાથની ચાલાકી: હાથચાલાકી

(2) સાધી ન શકાય તેવું: અસાધ્ય

(3) પિતાના જેવા જ આદર કરવા યોગ્ય વ્યક્તિ: પિતૃતુલ્ય

(4) તલવારનો ઘા ચૂકવવા ધરવામાં આવતું મજબૂત ધાતુનું સાધન: ઢાલ

(5) જીવતા રહેવા માટે કરવો પડતો સંગ્રામ: જીવનસંગ્રામ

પ્રશ્ન 5 (અ) આપેલ પાત્ર ,ઘટના અને વિચાર સંબંધિત તમારા ગમા અંગમાં અને અભિપ્રાયો જણાવો :
૧. રોબોટ વિશેની તમારી કલ્પના જણાવો .

જવાબ-  રોબોટ એક યંત્રમાનવ છે જે માણસ જેવા કામો ઝડપથી અને ભૂલ વગર કરી શકે. તે ઘરકામમાં કે ફેક્ટરીમાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

૨. રામાયણ માં આવતા પાત્રોમાથી તમને કયું પાત્ર ગમે છે?શા માટે ? 

 જવાબ- મને હનુમાનજીનું પાત્ર ગમે છે, કારણ કે તેઓ ખૂબ જ શક્તિશાળી હોવા છતાં વિનમ્ર અને રામભક્ત હતા.

૩. ખર્ચેલા પૈસા લેખે લાગે તેવું કયું કાર્ય કરશો ?  

જવાબ- ગરીબ બાળકોને ભણવા માટે પુસ્તકો અપાવવા અથવા કોઈ જરૂરિયાતમંદની મદદ કરવી.

૪. આંબાવાડીમાં જઈને શું કરશો?: 

જવાબ- આંબાના ઝાડ પર ચઢવું, કાચી કેરી (ખાટી મીઠી) ખાવી અને પક્ષીઓનો કલરવ સાંભળવો.

૫. 'ફળની ઈચ્છા રાખ્યા વગર કર્મ કરવું': 

જવાબ- આ પંક્તિ શીખવે છે કે આપણે આપણું કામ પૂરી મહેનતથી કરવું જોઈએ, પરિણામની ચિંતામાં સમય બગાડવો જોઈએ નહીં.

પ્ર. 6 (અ) નીચે આપેલ પ્રશ્નોના બેથી ચાર વાક્યમાં જવાબ લખો:

(1) બાબુ વીજળીના પાત્રની વિશેષતાઓ લખો.

બાબુ વીજળી એ એક મિલનસાર અને રમુજી સ્વભાવનું પાત્ર છે. તે પોતાની વાતો અને વર્તનથી અન્યને હસાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેની સાદગી અને નિખાલસતા તેને વાર્તામાં એક વિશિષ્ટ ઓળખ આપે છે.

(2) 'માંડી અમારી વાત...' પાઠના આધારે માંડવીના પાત્ર વિશે વિસ્તૃત નોંધ લખો.

માંડવીનું પાત્ર અત્યંત સહનશીલ અને માતૃત્વના ગુણોથી છલોછલ છે. તે પરિવારના સુખ-દુઃખમાં અડગ રહીને સૌની કાળજી લે છે. તેની સમજદારી અને ત્યાગની ભાવના આ પાઠમાં મુખ્ય રીતે ઉપસી આવે છે, જે સાબિત કરે છે કે તે એક મજબૂત અને પ્રેરણાદાયક સ્ત્રી પાત્ર છે.

(3) મહાભારતના ઓછાં જાણીતાં એવાં વિકર્ણના પાત્રની વિશેષતાઓ નોંધો.

વિકર્ણ કૌરવોમાંનો એક હોવા છતાં ન્યાયી અને સત્યવાદી પાત્ર છે. જ્યારે દ્રૌપદીનું અપમાન થયું, ત્યારે તેણે અધર્મ સામે અવાજ ઉઠાવવાની હિંમત બતાવી હતી. તે બુદ્ધિશાળી હતો અને હંમેશા નીતિના પક્ષે રહેવામાં માનતો હતો.

પ્ર. 6 (બ) અહીં આપેલ અધૂરી વાર્તા પૂર્ણ કરો.

જવાબ :-

વાર્તા આગળ આ રીતે વધારી શકાય:

           બંને ભાઈઓએ નક્કી કર્યું કે તેઓ માતા-પિતાની ગેરહાજરીમાં ગલુડિયાને છુપાવીને રાખશે.

તેઓએ તેને દૂધ અને રોટલી ખવડાવ્યા.સાંજે જ્યારે માતા-પિતા આવ્યા, ત્યારે ગલુડિયાના અવાજથી તેમને ખબર પડી ગઈ.પિતાએ પહેલાં તો ના પાડી, પણ બાળકોનો પ્રાણીપ્રેમ જોઈને ગલુડિયાને ઘરમાં રાખવાની મંજૂરી આપી. ગલુડિયું હવે પરિવારનો એક સભ્ય બની ગયું.

પ્ર. ૭ મૌખિક પ્રશ્નોત્તરી (ગમે તે એક)

૧. તમારે કોઇઇ ખેડૂતનો ઈન્ટરવ્યું લેવાનો થાય ત્યારે કેવા પ્રશ્નો પુછશો ?

જવાબ- ૧) તમે કયા કયા પાક ઉગાડો છો?

              ૨) ખેતીમાં તમને કઈ કઈ મુશ્કેલીઓ નડે છે?

              ૩) તમે સિંચાઈ માટે કઈ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરો છો?

૨. હોસ્ટેલના વ્યવસ્થાપકને પૂછવા લાયક પ્રશ્નો:

જવાબ :-  ૧) હોસ્ટેલમાં જમવાની અને રહેવાની વ્યવસ્થા કેવી છે?

                ૨) અભ્યાસ માટે વાંચનનો સમય શું નક્કી કરેલો છે?

                ૩) બીમાર પડવાના સંજોગોમાં ત્યાં શું સગવડ છે?

પ્ર. 8 આપેલ વાક્યોમાં જરૂરી સુધારા કરી વાક્ય ફરીથી લખો.

(1) આ સમાચાર મને ગઈકાલે મળ્યા હતા / મળ્યો હતો.

સાચું વાક્ય: આ સમાચાર મને ગઈકાલે મળ્યા હતા.

(2) દસ લિટર / કિલો ચોખા લાવ્યા હતા.

સાચું વાક્ય: દસ કિલો ચોખા લાવ્યા હતા. (ચોખા કિલોગ્રામમાં મપાય છે).

(3) સત્ય અને અહિંસા એ મહાન ગુણ છે / ગુણો છે.

સાચું વાક્ય: સત્ય અને અહિંસા એ મહાન ગુણો છે.

(4) વાક્યમાં 'ર' અક્ષર ન આવતા હોય તેવું વાક્ય લખો.

જવાબ: તમે લલ્લુ છો. (અથવા: આ એક માળા છે.)

(5) બે શબ્દ એવા લખો કે જે આગળથી અને પાછળથી વાંચતા સરખું જ વંચાય.

જવાબ: નયન, કનક (અન્ય ઉદાહરણ: જહાજ, મલયાલમ).

પ્ર. 9 કોઈ પણ એક વિષય પર નિબંધ લખો.

મેં જોયેલી ફિલ્મ: 'તારા ઝમીન પર'

                તાજેતરમાં મેં 'તારા ઝમીન પર' નામની ફિલ્મ જોઈ, જેણે મારા મન પર ઊંડી છાપ છોડી છે. આ ફિલ્મ એક એવા બાળકની વાર્તા છે જે 'ડિસ્લેક્સિયા' નામની બીમારીથી પીડિત છે, જેના કારણે તેને અક્ષરો વાંચવામાં અને લખવામાં તકલીફ પડે છે. તેના માતા-પિતા તેની આ મુશ્કેલીને સમજી શકતા નથી અને તેને આળસુ ગણીને બોર્ડિંગ સ્કૂલમાં મોકલી દે છે.

            ત્યાં તેની મુલાકાત એક કલાના શિક્ષક સાથે થાય છે. આ શિક્ષક બાળકની પ્રતિભાને ઓળખે છે અને પ્રેમ અને ધીરજથી તેને શીખવે છે. આ ફિલ્મ આપણને શીખવે છે કે દરેક બાળક ખાસ હોય છે અને તેની પોતાની અલગ શક્તિ હોય છે. ફિલ્મનું સંગીત અને અભિનય ખૂબ જ સુંદર છે.

             આ ફિલ્મ જોયા પછી મને સમજાયું કે આપણે ક્યારેય કોઈની સરખામણી બીજા સાથે ન કરવી જોઈએ. તે માત્ર મનોરંજન નથી, પણ સમાજ માટે એક મહત્વનો સંદેશ છે. આ ફિલ્મ મને ખૂબ જ ગમી અને તે હંમેશા મારી મનપસંદ રહેશે.

 જો હું રોબોટ હોઉં તો...

             વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના આ યુગમાં રોબોટ એક અદભૂત શોધ છે. જો હું એક રોબોટ હોઉં, તો મારું જીવન અત્યારના માનવ જીવન કરતા સાવ અલગ જ હોય. મારા શરીરમાં લોહીને બદલે વાયરો દોડતા હોય અને હૃદયને બદલે એક શક્તિશાળી પ્રોસેસર હોય.

              સૌ પ્રથમ, એક રોબોટ તરીકે મારી પાસે અદભૂત કાર્યક્ષમતા હોય. હું થાક્યા વગર ચોવીસે કલાક કામ કરી શકું. મારે ઊંઘવાની કે ખાવાની જરૂર ન પડે, બસ થોડી ઇલેક્ટ્રિસિટીથી હું ચાર્જ થઈ જાઉં. હું અઘરામાં અઘરા ગણિતના દાખલા પલકવારમાં ગણી નાખું અને દુનિયાભરની ભાષાઓ બોલી શકું.

            મારો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોકોને મદદ કરવાનો હોય. હું ઘરકામમાં મમ્મીને મદદ કરું, બીમાર લોકોની સેવા કરું અને જોખમી જગ્યાઓ જેમ કે આગ લાગેલી ઈમારત કે ઊંડા સમુદ્રમાં જઈને લોકોના જીવ બચાવું. હું ક્યારેય કંટાળું નહીં કે ક્યારેય ગુસ્સે પણ ન થાઉં. હંમેશા ચહેરા પર એક સ્મિત સાથે દરેકની આજ્ઞાનું પાલન કરું.

              પરંતુ, રોબોટ બનવાના કેટલાક ગેરફાયદા પણ છે. મારી પાસે માણસો જેવી સંવેદનાઓ કે લાગણીઓ ન હોય. હું કોઈના દુઃખમાં રડી ન શકું કે કોઈની ખુશીમાં હસી ન શકું. હું માત્ર પ્રોગ્રામિંગ મુજબ કામ કરું, મારી પોતાની કોઈ ઈચ્છા ન હોય.

            નિષ્કર્ષમાં, જો હું રોબોટ હોઉં તો હું ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ માનવજાતના કલ્યાણ માટે જ કરું. હું એક એવો આદર્શ રોબોટ બનવા માંગું જે દુનિયાને વધુ સારી અને સરળ બનાવવામાં મદદરૂપ થાય.