Showing posts with label ગુજરાતી વ્યાકરણ. Show all posts
Showing posts with label ગુજરાતી વ્યાકરણ. Show all posts

Wednesday, 11 February 2026

ગુજરાતી રૂઢિ પ્રયોગ

          ●● ૫૦ ગુજરાતી રૂઢિપ્રયોગો ●● 


  1. આકાશ-પાતાળ એક કરવા – ખૂબ જ સખત મહેનત કરવી.
  2. આંખ આડા કાન કરવા – વાતને અનદેખી કરવી (ધ્યાન ન આપવું).
  3. આંખ ઉઘડવી – સાચી પરિસ્થિતિનું ભાન થવું.
  4. આંખ રાતી કરવી – ખૂબ ગુસ્સે થવું.
  5. ઉભી પૂંછડીએ ભાગવું – ખૂબ જ ડરીને નાસી જવું.
  6. એક ના બે ન થવું – પોતાની વાત પર મક્કમ રહેવું.
  7. કચ્છડો વાળવો – કામ પૂરું કરવું (અથવા હાર માનવી).
  8. કડવા ઘૂંટડા ગળવા – અપમાન સહન કરી લેવું.
  9. કમર કસવી – હિંમત ભેગી કરી તૈયાર થવું.
  10. કાન ભંભેરવા – કોઈની વિરુદ્ધ ચઢામણી કરવી.
  11. કાપો તો લોહી ન નીકળે – ખૂબ જ ડરી જવું કે સ્તબ્ધ થઈ જવું.
  12. કાળજું કોરી ખાવું – સતત દુઃખ આપવું.
  13. ખભેખભા મિલાવવા – સાથ સહકાર આપવો.
  14. ખાંડાની ધારે ચાલવું – મુશ્કેલ માર્ગે ચાલવું.
  15. ગળથૂથીમાં મળવું – જન્મજાત સંસ્કાર હોવા.
  16. ઘી-કેળા હોવા – ખૂબ જ ફાયદો કે જાહોજલાલી હોવી.
  17. ઘોડા ગઢવા – મનમાં યોજનાઓ બનાવવી.
  18. ચકિત થઈ જવું – નવાઈ પામવું.
  19. ચોરને ચોટલી હાથમાં આવવી – પકડાઈ જવું.
  20. છાતી ગજગજ ફૂલવી – ખૂબ જ ગર્વ થવો.
  21. જીવ તાળવે ચોંટવો – ભારે આફત આવવી અથવા ચિંતા થવી.
  22. જીવના જોખમે – ખૂબ જ જોખમ ઉઠાવીને.
  23. ઝેરના પારખા ન હોય – ખરાબ વસ્તુને અજમાવાય નહીં.
  24. ડોકું ધૂણાવવું – સંમતિ આપવી.
  25. તલપાપડ થઈ રહેવું – ખૂબ જ આતુર હોવું.
  26. તારા ગણવા – આખી રાત જાગતા વિતાવવી.
  27. તડકી-છાંયડી જોવી – જીવનમાં સુખ-દુઃખ અનુભવવા.
  28. થરથર ધ્રૂજવું – ખૂબ જ ડરી જવું.
  29. દહાડો વળવો – સફળતા મળવી.
  30. દાળ ન ગળવી – યુક્તિ સફળ ન થવી.
  31. દિલ જીતી લેવું – પ્રિય થઈ જવું.
  32. ધૂળમાં મેળવવું – નાશ કરવો કે બગાડવું.
  33. નજર ફેરવવી – જોવાની દ્રષ્ટિ બદલવી.
  34. નાકે દમ આવવો – ખૂબ જ હેરાન થવું.
  35. નામ રાખવું – કીર્તિ મેળવવી.
  36. પગ ધોઈને પીવા – ખૂબ માન આપવું.
  37. પાણીમાં બેસવું – નિષ્ફળ જવું.
  38. પાયા નાખવા – શરૂઆત કરવી.
  39. પેટમાં ફાળ પડવી – ડર લાગવો.
  40. બાજી બગડવી – બનેલી વાત બગડી જવી.
  41. બાવડાના બળે – જાત મહેનતથી.
  42. બે પાંદડે થવું – આર્થિક સ્થિતિ સારી થવી.
  43. મનમાં ગાંઠ વાળવી – નિશ્ચય કરવો.
  44. મોંમાં આંગળા નાખવા – ખૂબ આશ્ચર્ય પામવું.
  45. રાતાપાણીએ રડવું – ખૂબ પસ્તાવો કરવો.
  46. રૂંવાડા ઊભા થઈ જવા – રોમાંચ કે ડરનો અનુભવ થવો.
  47. લોઢાના ચણા ચાવવા – ખૂબ જ મુશ્કેલ કામ કરવું.
  48. વહાણા વાઈ જવા – સમય વીતી જવો.
  49. સત્યાનાશ વાળવું – બધું જ બરબાદ કરવું.
  50. હૃદય દ્રવી ઉઠવું – ખૂબ દયા આવવી.

Sunday, 11 February 2024

અલંકાર

 "અલંકાર" એ સાહિત્યિક શબ્દશાસ્ત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિભાષા છે, ખાસ કરીને કાવ્યશાસ્ત્રમાં. ગુજરાતી, હિન્દી, અને અન્ય ઇન્ડો-આર્યન ભાષાઓમાં, "અલંકાર" શબ્દનો અર્થ છે શોભા કે સૌંદર્યનો વધારો. સાહિત્યમાં, તેનો ઉપયોગ ભાષાની શૈલીને સજાવટી અને પ્રભાવશાળી બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે. અલંકારો કાવ્યના સૌંદર્ય અને અર્થઘટનને વધારે છે અને વાચકો અથવા શ્રોતાઓ પર ગહન અસર ઉત્પન્ન કરે છે.

અલંકાર મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે:

1. **શબ્દાલંકાર (Shabdalankar)**: આ શબ્દોની રચના અને ધ્વનિ પર આધારિત અલંકાર છે, જેમ કે અનુપ્રાસ (Alliteration), યમક (Pun), શ્લેષ (Pun/Double entendre), ઇત્યાદિ.

2. **અર્થાલંકાર (Arthalankar)**: આ અર્થ અથવા વિચારના સૌંદર્ય પર આધારિત અલંકાર છે, જેમ કે ઉપમા (Simile), ઉત્પ્રેક્ષા (Metaphor), રૂપક (Metonymy), ઇત્યાદિ.

          કાવ્યનું અધ્યયન કરતા સમયે, અલંકારોની ઓળખ અને વિશ્લેષણ મહત્વનું છે કારણ કે તે કવિતાની સમજણ અને આનંદને વધારે છે.

ગુજરાતી કહેવતો

           ગુજરાતી કહેવતો

ગુજરાતી કહેવતો જીવનના વિવિધ પાસાઓ અને જ્ઞાનને સંક્ષિપ્ત રીતે વ્યક્ત કરે છે. અહીં વધુ કેટલીક ગુજરાતી કહેવતો છે:

  1. અંધારું કૂવો, આંધળો કાગડો.

    • અજ્ઞાની વ્યક્તિનું અજ્ઞાન સ્થળ પર આવી જવું.
  2. ઉપર વાસણ નીચે તાસણ.

    • દેખાડા પાછળ કોઈ સાચો આધાર ન હોવો.
  3. એક પણ સાંઢ ને બે વાર બાંધવો.

    • એક જ કામને વારંવાર કરવું.
  4. કાચું કપાળ, કોરું અક્ષર.

    • નાનપણથી જ શિક્ષણ આપવું.
  5. ગામનો ગધેડો, ગામનો વડો.

    • અપાત્ર વ્યક્તિનું મહત્વ તેના વાતાવરણ મુજબ વધી જવું.
  6. જ્યાં ના વાવે ત્યાં ના ઊગે.

    • પ્રયત્ન વિના સફળતા મળતી નથી.
  7. ટેકો ત્રણે ટાણે સારો.

    • કોઈ પણ સ્થિતિમાં આધાર મળે તે સારું.
  8. દૂધનું દૂધ, પાણીનું પાણી.

    • સત્યને સ્પષ્ટપણે જણાવવું.
  9. નાની ચિંતા છોડો, મોટી ચિંતા કરો.

    • નાની સમસ્યાઓને છોડી મોટી અને મહત્વની સમસ્યાઓ પર ધ્યાન આપો.
  10. બે ઘરની વહુ ને બે પાટાનું પાણી.

    • કોઈનું સ્થિર સ્થાન ન હોવું.
  11. જેમ કરો તેમ ભરો.

    • તમારા કર્મોનું ફળ તમને મળે છે.
  12. આવી નાખ્યું ને કાઢી નાખ્યું.

    • કશું જ ફરક ન પડ્યો.
  13. કુતરો ચાટે એ જ હાડકું.

    • જેનું તેમને બહુ લગાવ હોય તે જ તેમને વધુ આકર્ષે છે.
  14. ના નડે ના વાવેતર, ના આપે ના લેતર.

    • કોઈ પણ રીતે સહયોગ કે હસ્તક્ષેપ ન કરવો.
  15. રામ જાણે તેની રમત, ગામ જાણે તેની વાત.

    • દરેક વ્યક્તિ કે સ્થળનું પોતાનું એક અલગ સ્વરૂપ અને સમજ હોય છે.
  16. મૂંઝવણમાં મોર નાચે.

    • મુશ્કેલીઓ વધારે પડતાં અકળામણ થાય છે.
  17. સાચો દીવો દારૂનો.

    • પૈસા વિના કોઈ કામ થતું નથી.
  18. હાથી ચાલે બજારમાં, કુતરો ભૂંકે હજારમાં.

    • મહત્વની વ્યક્તિ પોતાના કામમાં વ્યસ્ત રહે છે, જ્યારે નાની માનસિકતાના લોકો ફક્ત ટીકા કરે છે.
  19. એક હાથે તાળી ના વાગે.

    • કોઈ પણ કામ માટે બે પક્ષની જરૂર પડે છે.
  20. બોલી એવી બોલો કે દુશ્મન પણ દોસ્ત બની જાય.

    • શબ્દોની શક્તિ અપાર છે, તેથી વિચારીને બોલો.
  21. આ કહેવતો ગુજરાતી ભાષાના સમૃદ્ધ સાહિત્યિક પરંપરાનો ભાગ છે અને સમાજમાં વ્યાપક રીતે ઉપયોગમાં આવે છે.

Wednesday, 15 March 2023

શબ્દો યોગ્ય રીતે ગોઠવી કાવ્યપંક્તિ સ્વરૂપે લખો

 નીચેનાં વાક્યોમાંના શબ્દો યોગ્ય રીતે ગોઠવી કાવ્યપંક્તિ સ્વરૂપે લખો

  1) સઘળું, શાંત થઈ ગયું ઘર વસ્તી અર્ધી ગઈ.

        ગઈ અધ  વસ્તી, ઘર થઈ ગયું શાંત સઘળું,

  2) કાલે તો જવાનાં ઘર તણાં જનકજનની ને

       જવાનાં કાલે તો; જનકજનની ને ઘર તણાં,

  3) આવી બા સકલ નિજ સંતાન ક્રમશઃ વળાવી 

       વળાવી બા આવી નિજ સકલ સંતાન ક્રમશઃ,

  4) નિયત કરી નિહાળ્યો સૌ વચ્ચે નિજ જગા બેઠો. .

      નિહાળ્યો સૌ વચ્ચે નિયત કરી બેઠો નિજ જગા,

  5) ભર્યું ભાભીનું ઘર લઈ સવારે ભાઈ ઊપડ્યા.

      સવારે ભાભીનું ભર્યું ઘર લઈ ભાઈ ઊપડ્યા,

Saturday, 11 March 2023

રવાનુકારી શબ્દો

 રવાનુકારી શબ્દો=

રવ” એટલે “અવાજ’. જે શબ્દપ્રયોગોમાં અવાજનું – ધ્વનિનું તત્ત્વ હોય તે રવાનુકારી શબ્દો.

   1) બાળકો કલબલ કરે છે.- કલબલ 

   2) વાસણોનો ખડખડાટ વધી ગયો.- ખડખડાટ 

   3) માખીઓનો બણબણાટ વધી ગયો.- બણબણાટ 

   4) તુલસી  રુમઝુમ કરતી આવી.- રુમઝુમ 

   5) બધા જ ફટાકડાનું સૂરસૂરિયું થઈ ગયું.- સૂરસૂરીયું 

   6) બાપુના ઘોડાનો હણહણાટ દૂરથી સંભળાતો હતો- હણહણાટ 

   7) ખુબજ  ગડગડાટ સાથે વરસાદ પડયો- ગડગડાટ

   8) કોઈ પણ કકળાટ વિનાશનું કારણ બને છે. - કકળાટ 

    ઉપરના લાલ કલરમાં દર્શાવેલ તમામ શબ્દો માં ધ્વનિ નું તત્વ હોય તે બધાજ રવાનુકારી શબ્દો કહેવાય છે. 


નીચેની કાવ્યપંક્તિ પૂર્ણ કરો

ધોરણ 8 ગુજરાતી -દ્રીતીય સત્ર 

 1)  સવારે ભાભીનું …………………….. પ્રિયવચનમંદસ્મિતવતી.

સવારે ભાભીનું ભર્યું ઘર લઈ ભાઈ ઊપડ્યા,
ગઈ અધ વસ્તી, ઘર થઈ ગયું શાંત સઘળું.
બપોરે બે ભાઈ અવર ઊપડ્યા લેઈ નિજની,
નવોઢા ભાર્યાઓ પ્રિયવચનમંદસ્મિતવતી.

Sunday, 8 January 2023

સમાસ


  • વાતાવરણ – વાતનું આવરણ – તત્પુરુષ 
  • મોહાંધ – મોહમાં અંધ – તત્પુરુષ 
  • ઘરકામ – ઘરનું કામ – તત્પુરુષ 
  • દેશભક્તિ – દેશ માટેની ભક્તિ – તત્પુરુષ 
  • લોકપ્રિય – લોકોમાં પ્રિય – તત્પુરુષ 
  • ભ્રાતૃભાવ – ભ્રાતા  માટેનો ભાવ  – તત્પુરુષ 
  • બુદ્ધિચાતુર્ય – બુદ્ધિનું ચાતુર્ય – તત્પુરુષ 
  • રાષ્ટ્રભાષા – રાષ્ટ્રની ભાષા –તત્પુરુષ 
  • વૃષભરાજ – વૃષભોનો રાજા – તપુરુષ
  • કર્તવ્યભાવના – કર્તવ્યની ભાવના – તત્પરુષ.
  • જીવનમંત્ર – જીવનનો મંત્ર- તત્પરુષ
  • જાદવરાય – જાદવોનો (યાદવોનો) રાય (રાજા) – તપુરુષ
  • સક્કરખોર – સાકર ખાનાર – ઉપપદ
  • રણછોડ – રણ છોડી જનાર – ઉપપદ (અથવા) રણઝણ)માંથી છોડાવનાર – ઉપપદ
  • વાંકાબોલી – વાંકું બોલનારી – ઉપપદ
  • માતૃભાષા – માતા તરફથી મળેલી ભાષા – મધ્યમપદલોપી
  • તર્કશક્તિ – તર્ક કરવાની શક્તિ – મધ્યમપદલોપી
  • કલ્પનાશક્તિ – કલ્પના કરવાની શક્તિ – મધ્યમપદલોપી
  • ઝાલરટાણું – ઝાલર વગાડવાનું ટાણું (સમય) – મધ્યમપદલોપી
  • સ્વતંત્રતા સંગ્રામ – સ્વતંત્રતા મેળવવા માટેનો સંગ્રામ – મધ્યમપદલોપી
  • ધર્મયુદ્ધ – ધર્મ માટે ખેલાતું યુદ્ધ -મધ્યમપદલોપી
  • માબાપ – માં અને બાપ – દ્વન્દ્ર,
  • નોકરચાકર – નોકર અને ચાકર – દ્વન્દ્ર
  • મેનકા – ઉર્વશી – મેનકા અને ઉર્વશી – દ્વન્દ્ર
  • રામાયણ – મહાભારત – રામાયણ અને મહાભારત – ધન્દ્ર
  • લક્ષ્મીદેવી – લક્ષ્મી જ દેવી – કર્મધારય
  • સુવાસ – સુ (સારી) વાસ – કર્મધારય
  • સૂર્યનારાયણ – સૂર્ય એ જ નારાયણ – કર્મધારય
  • દઢનિશ્ચયી – દઢ જેનો નિશ્ચય છે તે – બહુવ્રીહિ
  • હંસગતિ – હંસના જેવી જેની ગતિ છે તે – બહુવ્રીહિ
  • ગજગામા – ગજના જેવું જેનું ગમન છે તે – બહુવિહિ
  • પીતાંબર – પીત (પીળું) અંબર (વસ્ત્ર) – કર્મધારય અથવા પીત છે અંબર જેનું તે – બહુવિહિ
  • પ્રેમાલિંગન – પ્રેમથી ભર્યું આલિંગન – મધ્યમપદલોપી
  • હિંડોળાખાટ – ખાટ જેવો હિંડોળો – કર્મધારય
  • મૃગનેણી – મૃગનાં જેવાં જેનાં નેણ છે તે – બહુદ્ધતિ

શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ

 

  • જગતને મોહિત કરનાર પરમાત્માનો સેવક – જગમોહનદાસ
  • પુત્રની પત્ની – પુત્રવધૂ
  • દરેક પ્રકારના સરંજામ સાથેનું સૈન્ય – લાવલશ્કર
  • હોય તે કરતાં વાત વધારીને રજૂ કરવી – અતિશયોક્તિ
  • મકાનના આગળના ભાગની ખુલ્લી જગ્યા – વરંડો, ઓસરી
  • ધનુષ્યની દોરી – પણછ, પ્રત્યંચા
  • નાગરવેલના પાનનું બીડું – તંબોળ (તાંબૂલ)
  • હંસના જેવી ચાલવાળી – હંસગતિ
  • રસ વગરનું – નીરસ
  • પોતાની જાતને સુધારવી તે – આત્મસુધારણા
  • ઇન્દ્રનું આસન – ઇન્દ્રાસન
  • ફરીથી જન્મ લેવો તે – પુનર્જન્મ
  • દઢ નિશ્ચયવાળું – દઢનિશ્ચયી
  • ભગવાન વિષ્ણુ નો લોક- વૈકુઠ
  • વનમાં વૃક્ષોની લાંબી હાર- વનરાજી 
  • જીવનનો મુખ્ય આદર્શ- જીવનમંત્ર 
  • હાથીના જેવી ચાલવાળી – ગજગામિની
  • મૃગ(હરણ)ની આંખ જેવી આંખવાળી – મૃગનયના
  • મોંથી વગાડવાનું એક વાજિંત્ર – ચંગ
  • બંને બાજુ વગાડાય તેવું એક વાદ્ય – મૃદંગ
  • તાંબાનું તાસક જેવું પાત્ર – તરભાણું
  • બારસાખની નીચેનો ભાગ – ઉંબરો
  • આચમન કરવા માટેની તાંબાની ચમચી – આચમની
  • બધું સવાયું થાઓ એ ભાવનાથી લખાતો માંગલિક શબ્દ – શ્રી સવા
  • તોફાની ઢોરને ગળે બાંધવાનું લાકડું- ડહકલો 
  • હોય તે કરતાં વાત વધારીને કરવી- અતિશયોક્તિ 
  • જૂના જમાનાથી  ચાલ્યો આવતો રિવાજ - ચીલો ,ઘરેડ 
  • નવી પરણેલી સ્ત્રી – નવોઢા
  • પ્રિય વચન બોલનારી અને આછું મલકતી સ્ત્રી – પ્રિયવચનમંદસ્મિતવતી
  • વિધવા સ્ત્રીના નામની આગળ લગાડાતો શબ્દ – ગંગાસ્વરૂપ
  • બગલમાં થતું ગૂમડું – કાખબલાઈ
  • ખરાબ કે સારું લાગશે એની પરવા કર્યા વગર સાચું કહી દેનારું -આખાબોલું
  • નાનું છાપું કે ચોપાનિયું -પત્રિકા
  • આકાશ સુધી પહોંચનાર (અવાજ) – ગગનભેદી
  • લોખંડના જેવું દઢ મનોબળ ધરાવતો પુરુષ – લોખંડી પુરુષ
  • જીવનનો મુખ્ય આદર્શ - જીવનમંત્ર

વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો

  • નોકર = શેઠ
  • પરાજય = વિજય
  • નુકસાન = ફાયદો
  • શ્રીમંતાઈ = ગરીબાઈ
  • હાજર = ગેરહાજર
  • બોલકું = મૂંગું
  • જ્ઞાન = અજ્ઞાન
  • હાજર = ગેરહાજર
  • હોશિયાર = ઠોઠ
  • હકારાત્મક = નકારાત્મક
  • હર્ષ = શોક
  • વેળા = કવેળા
  • ઈલાજ = નાઇલાજ
  • શરમ = બેશરમ
  • તવંગર = ગરીબ, રક
  • નાનપ = મોટપ
  • સ્મૃતિ = વિસ્મૃતિ
  • ખરીદી = વેચાણ
  • શરૂઆત = અંત
  • ધ્યાન = બેધ્યાન
  • નૈતિકતા = અનૈતિકતા
  • સર્જન = વિસર્જન
  • શૂરવીર = કાયર
  • અખંડ = ખંડિત
  • પાસે = દૂર
  • વહેલા = મોડા
  • વ્યવસ્થિત = અવ્યવસ્થિત
  • ગાંડો = ડાહ્યો
  • નિરર્થક = સાર્થક
  • ધ્યાન = બેધ્યાન
  • રાત્રે = દિવસે
  • સ્વર્ગ = નરક
  • નિયમિત = અનિયમિત
  • મિત્ર = શત્રુ
  • સંતોષ = અસંતોષ
  • ઉત્સાહ = નિરુત્સાહ
  • નિરાશા = આશા
  • ગોરી = કાળી
  • પુણ્ય = પાપ
  • દેવ = દાનવ
  • તોફાની = શાંત
  • આનંદ = શોક
  • પરાક્રમ = કાયરતા
  • શક્તિ = અશક્તિ
  • દશ્ય = અદશ્ય
  • કુમળું = કઠોર
  • વિજય = પરાજય
  • સ્વર્ગ = નરક
  • પવિત્ર = અપવિત્ર
  • મિલન = વિરહ
  • નિયત = અનિયત
  • મંદ = તીવ્ર
  • સ્મિત = રુદન
  • સંગત = અસંગત